16-10-2008 22:12
| Drs. A. A. C. de Rooij
BRUSSEL - Het duurde even voordat de motor aansloeg, maar inmiddels fungeert Europa dan toch als gangmaker in de strijd tegen de crisis. „We hebben een gezamenlijk, krachtig antwoord”, verzekerde president Sarkozy tijdens de herfsttop van de EU in Brussel. Desondanks is het op de beurzen opnieuw kommer en kwel.
De regeringsaanvoerders zetten bij hun overleg van de voorbije twee dagen verdere stappen om het tij te keren. Het zijn geen opzienbarende noodmaatregelen waarmee weer vele miljarden zijn gemoeid. De voorraad van zulke recepten lijkt langzamerhand uitgeput. Wat dat betreft rest eigenlijk alleen een nationalisatie van de gehele sector. Die ultieme ingreep zou overigens het faillissement betekenen van de ideologie van de vrije markt.
Binnen de Unie wordt de kar getrokken door huidig voorzitter Sarkozy. De spoedvergadering op het Elysée van twee weken geleden mislukte. De herhalingsoefening van het vorige weekend leverde wel resultaat op. Hij ziet er naar zijn zeggen zelfs een begin in van een soort Europese regering op economisch vlak, altijd al een ideaal van Frankrijk. Na het recente succes in Parijs gaat de EU voorop en zitten de VS, die door de naderende wisseling van de wacht in het Witte Huis kampen met een gebrek aan leiderschap, in de volgwagen.
Behalve de Franse president treedt eveneens de Britse premier Brown opmerkelijk op de voorgrond. In eigen land leek hij politiek al afgeschreven, maar op het Europese toneel glorieert hij als de initiator van de staatsgaranties voor leningen op de geldmarkt. Ook in Brussel wist hij de schijnwerpers op zich gericht. Hij overhandigde zijn collega’s een zeven pagina’s tellend document met aanvullende beleidssuggesties. Tevens ontplooit hij inspanningen om een doorbraak te forceren in de WTO-ronde over een vrijer handelsverkeer.
Het directe gevaar van een meltdown, een totale ineenstorting van het geldsysteem is nog lang niet geweken. Een remedie als de aankondiging, afgelopen zondag, van overheidswaarborgen voor interbancaire transacties hebben onder beleggers slechts een beperkte houdbaarheidsduur. De nieuwe val van de aandelenkoersen illustreert dat, al is volgens analisten daarbij niet de vrees voor het omvallen van kredietverstrekkers de hoofdoorzaak, maar de angst voor de aanstormende recessie.
De aandacht van de EU verschuift geleidelijk, van fase 1: de directe problemen aanpakken, naar fase 2: lessen trekken en aanpassingen tot stand brengen om een herhaling in de toekomst uit te sluiten. Zo opteert zij voor verbetering van het toezicht op banken en verzekeraars. De supervisie op deze concerns zal ongetwijfeld een meer internationale dimensie krijgen, maar wat en hoe precies, daarover bestaat tot dusver geen helderheid.
Voorts groeit de steun voor het idee van een mondiaal beraad, misschien al in november, over een hervorming van het financiële bestel; over, in de woorden van Sarkozy, „een nieuwe basis voor het kapitalisme.” „We mogen deze kans om de 21ste eeuw vorm te geven, niet laten glippen”, vindt hij. Hij wil praten over de rol van het IMF, over transparantie, verantwoordelijkheden, bonussen, ratingbureaus en belastingparadijzen.
Om het gewicht van de beoogde top te benadrukken, wordt verwezen naar Bretton Woods. De naam van dat plaatsje in de Amerikaanse staat New Hampshire zal de komende tijd veelvuldig opduiken. In 1944 werd er een historisch akkoord gesloten over de monetaire orde voor na de oorlog. De beoogde deelnemerslijst voor de conferentie anno 2008 omvat de G-8 (VS, Canada, Japan, VK, Duitsland, Frankrijk, Italië en Rusland) en opkomende economieën als China, India, Brazilië en Zuid-Afrika.
Ondertussen weet de wereld zich geconfronteerd met nog een andere crisis, minder acuut, maar niet minder ernstig: de opwarming van de aarde. In de EU liggen ambitieuze voorstellen op tafel om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Sarkozy probeert voor het einde van dit jaar overeenstemming erover te bereiken, maar of dat lukt, is de vraag.
De noodzakelijke maatregelen zadelen bedrijven die veel energie gebruiken, bijvoorbeeld in de sfeer van chemie, cement en staal, met een enorme kostenpost op. Zij betalen straks voor het verkrijgen van emissierechten. Sommige lidstaten wijzen op het concurrentienadeel daardoor ten opzichte van regio’s elders, met de kans dat ondernemingen hun activiteiten verplaatsen. Duitsland, Italië, Polen en Tsjechië trappen daarom op de rem.
Sarkozy blijft echter optimistisch. Hij rekent erop in december een deal te kunnen sluiten over het klimaatpakket. „Hoe minder tijd, hoe beter de oplossing vaak”, zei hij in Brussel. „Wat we doen is noodzakelijk, de toekomst van onze planeet staat op het spel”, voegde voorzitter Barroso van de Europese Commissie eraan toe.
