„Emotie maakt financiële wereld fragiel”

Het Fortisaandeel opende gisteren met een winst van 15 procent; later op de ochtend noteerde het een verlies van 20 procent. Rond het middaguur was dat verlies nog maar 4,5 procent, maar bij het slot van de AEX stond de koers weer op een min van 23,6 procent.

Emotie speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van een beurskoers, stelt Fred van Raaij, hoogleraar economische psychologie aan de Universiteit van Tilburg. „De belegger moet vertrouwen hebben in een bedrijf en in de mensen die het besturen. Dat ontbreekt nu bij Fortis. Vertrouwen is het cement van de samenleving. De hele economie is gebaseerd op psychologie. De burger vertrouwt er bijvoorbeeld op dat een bankbiljet een bepaalde waarde vertegenwoordigt.”

Intuïtie
Verder wil een belegger altijd de toekomst voorspellen, zegt Van Raaij. „Elke indicatie die hij krijgt, gebruikt hij in zijn koopgedrag. Ook als die onjuist is. Beleggers grijpen elk kleinigheidje aan om daarmee iets over de toekomst te weten te komen. Economen zeggen altijd dat mensen rationele keuzes maken. Wij psychologen denken dat intuïtie, gevoel en een globale indruk een veel grotere rol spelen.”

De houding van de belegger lijkt vaak op kuddegedrag, beweert Van Raaij. „Vooral als beleggersgoeroes wat zeggen, hebben anderen de neiging dat advies op te volgen. Een gevaarlijk element is selffulfilling prophecy. Stel dat spaarders hun geld bij een bank weghalen omdat ze geen vertrouwen meer in de instelling hebben. Als een krant daar vervolgens uitgebreid over schrijft, kan dat ertoe leiden dat ook anderen hun geld komen ophalen. Als dat massaal gebeurt, is het vertrouwen echt weg. Dat lijkt imitatiegedrag, het is ook zoeken naar zekerheden in een onzekere wereld.”

Van Raaij heeft een naar gevoel bij het idee dat de financiële wereld is gestoeld op emotie en gevoel. „De kapitaalmarkt kan zijn eigen problemen niet oplossen. Met het doorverkopen van risicovolle hypotheekpakketten begon de kredietcrisis in de VS. Inmiddels heeft deze kleine oorzaak gevolgen gekregen op wereldschaal en worden ook andere banken er de dupe van. Vooral emotie heeft ervoor gezorgd dat het probleem in de VS zich als een olievlek uitbreidde over de hele financiële wereld.”

De Tilburgse hoogleraar dacht dat het financiële systeem stabieler was. „Nu blijkt dat bij een fout het hele systeem instort en dat zelfs de overheid te hulp moet schieten om het te redden. De Amerikaanse overheid probeert door het reddingsplan van 700 miljard dollar het tij te keren. Als dat lukt moet de weg omhoog nog worden gevonden. ’t Is wel een wat duur noodverband.”

Goede voorspeller
Door het ingrijpen van de Benelux-overheden in Fortis moet de spaarder weer het goede gevoel terugkrijgen, zegt Van Raaij. „Verder moet een topman en de overheid voorzichtig zijn in het geven van commentaar en het nemen van maatregelen. Dat geeft altijd een signaal af, die de belegger opvangt en op basis waarvan hij handelt. Als de Fortistopman zegt: „Wij gaan niet failliet”, dan ontkent hij wat men vreest. Hij moet een positieve boodschap brengen en goed op zijn woorden letten.”

In normale tijden kan het gevoel een goede voorspeller zijn, aldus Van Raaij. „In Doetinchem is er een beleggersgroep voor vrouwen die voor ze aandelen koopt eerst bij het bedrijf op bezoek gaan. Als ze er een goed gevoel bij hebben, kopen ze de aandelen. Dat gevoel is geen foute informatie.”

In onzekere tijden is vaak sprake van grote koersfluctuaties, zoals bij Fortis gisteren, stelt Van Raaij. „Na een hogere opening daalt de koers eerst hard, krabbelt vervolgens wat op, om daarna weer ver weg te zakken. Die hogere opening is gebaseerd op het bericht dat Fortis ABN AMRO van de hand doet en is een overreactie. Later komt daar een correctie op en corrigeert de ratio het gevoel.”