08-12-2006 11:26
| gewijzigd 08-12-2006 16:01
| Marcel ten Broeke
Al eerder brak Stevens een lans voor een eerlijker fiscaal gezinsbeleid. In zijn oratie aan de Erasmus Universiteit in 1986 pleitte hij ervoor het belang van gezinsdraagkracht in het belastingsysteem te verheffen boven het individuele perspectief dat steeds meer centraal lijkt te staan.
De Rotterdamse hoogleraar stelde destijds de invoering voor van een zogeheten splitsingsstelsel waarin de inkomsten van fiscale partners vrijelijk kunnen worden samengevoegd. Stevens: „De fiscus behandelt het totale gezinsinkomen in dit stelsel alsof beide partners de helft ervan verdienden, ook wanneer hiervan geen sprake was, zoals bij een traditioneel kostwinnersgezin.”
De ideeën van de fiscaal econoom oogstten destijds veel publiciteit, maar tot op de dag van vandaag bleef het belastingsysteem op dit vlak ongewijzigd. Nu, twintig jaar later, trekt Stevens bij zijn afscheid van de Erasmus Universiteit opnieuw aan de bel. Want behalve dat het huidige belastingstelsel volgens hem onnodig ingewikkeld is, verstoort het een eerlijke behandeling van gezinsinkomens.
„In tegenstelling tot vermogensinkomen zijn inkomsten uit arbeid nog altijd persoonsgebonden en kunnen dus niet vrijelijk worden samengevoegd. Alleenverdienersgezinnen en tweeverdieners worden hierdoor ongelijk behandeld. Een traditioneel kostwinnersgezin betaalt substantieel meer belasting.”
Volgens berekeningen van Stevens zijn de belastingverschillen tussen alleenverdienersgezinnen en tweeverdieners sinds 1986 alleen maar verder gegroeid. „Een kostwinnersgezin met een gemiddeld inkomen betaalt tot zo’n 6 procentpunt meer belasting dan een gezin waarvan beide partners de helft van dit inkomen verdienen.”
Is dit volgens de Rotterdamse fiscalist al tamelijk twijfelachtig, wanneer het „nota bene door de zelfbenoemde gezinspartij CDA” geopperde plan om de algemene heffingskorting voor de thuisblijvende partner af te schaffen, wordt uitgevoerd, loopt het verschil zelfs op tot 9,5 procentpunt. Stevens: „Dit betekent dat de lastendruk voor een traditioneel kostwinnersgezin in vergelijking tot tweeverdieners met hetzelfde gezinsinkomen grofweg 40 procent hoger ligt.”
Een belastingstelsel zou volgens Stevens juist neutraal moeten staan tegenover de rolverdeling binnen een gezin. Gelijke gezinsinkomens moeten daarom gelijk worden behandeld, stelt hij. „Beslissingen van partners om zich al dan niet beschikbaar te stellen voor de arbeidsmarkt zijn zeer elementair. Daar moet de fiscus gewoonweg buiten blijven. Het is toch merkwaardig dat het belang van het gezin tegenwoordig overal weer centraal staat, behalve in het belastingsysteem?”
Het huidige belastingstelsel is echter verre van waardevrij, meent de fiscaal econoom. „De overheid gebruikt het stelsel voor het voeren van arbeidsmarktpolitiek. Iedereen moet voor werk beschikbaar zijn. Door voorvechters van dit ideaal wordt de algemene heffingskorting voor de niet-werkende partner denigrerend afgedaan als een aanrechtsubsidie die toetreding tot de arbeidsmarkt belemmert.”
Het gevolg van dit „participatiedenken” is dat de welvaartskloof tussen alleen- en tweeverdienersgezinnen steeds groter wordt, zegt Stevens. „Bovendien is het een ernstige miskenning van andere maatschappelijke waarden, zoals religie, milieu en naastenliefde. Er wordt nu al geklaagd dat tweeverdienersgezinnen nauwelijks meer zijn te strikken voor bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. De overheid zou zich meer bewust moeten zijn van de waarde die wordt toegevoegd in een samenleving door klusvaders en leesmoeders.”
De Rotterdamse hoogleraar verwacht overigens niet dat zijn ideeën deze keer algemeen zullen worden omarmd. „Wat ik bepleit, is in strijd met de huidige individualiseringstrend. Bovendien kosten mijn plannen geld: alleenverdienersgezinnen worden door het splitsingsstelsel minder zwaar belast dan nu het geval is. Maar die redenering kun je natuurlijk ook omkeren. Blijkbaar betaalt deze groep al decennia te veel belasting.”
Stevens geldt als een autoriteit op belastinggebied. Hij was als onafhankelijk adviseur betrokken bij de belastingherziening in 2001. Ook is hij voorzitter dan de zogeheten commissie-Stevens, die in 2004 door minister Zalm van Financiën en staatssecretaris Van Gennip van Economische Zaken werd ingesteld om de regeldruk in het Nederlandse bedrijfsleven te verminderen.
