„Doorgaan op de oude manier geen optie”

De financiële wereld schudt sinds maandag opnieuw op zijn grondvesten. De Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers -een bank die wereldoorlogen, diepe recessies en 11 september overleefde- is bijna failliet en branchegenoot Merrill Lynch vlucht noodgedwongen in de armen van Bank of America. De kredietcrisis waart in alle hevigheid rond. Beurzen zijn in rep en roer.

De huidige situatie doet hoogleraar Boot van de Universiteit van Amsterdam (UvA) terug denken aan 1991. In dat jaar riep de Zweedse overheid zijn hulp in om de crisis in dat land te bezweren. Het Scandinavische land raakte destijds in de problemen door de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. „Ik voel weer de urgentie en de algehele verlamming. Tegelijkertijd zie ik ook de uitdaging om orde te scheppen in de chaos. Als hoogleraar kun je nu de ultieme toegevoegde waarde bieden.”

Boot kan via diverse nevenfuncties zijn ideeën uitdragen. Zo is hij nog steeds adviseur van de Zweedse centrale bank, zit hij in de bankraad van De Nederlandsche Bank en schuift hij als lid aan de tafel van de Sociaal-Economische Raad (SER).

Drie van de vijf grote Amerikaanse zakenbanken zijn omgevallen. Volgt de rest?
„Dat verwacht ik niet. Wel zou Morgan Stanley aansluiting kunnen zoeken bij een grote commerciële bank. Maar dat is niet zonder risico. De Bank of America is bijvoorbeeld nu zo groot dat de problemen niet te overzien zijn als er bij deze instelling problemen ontstaan. Onderschat ook de gevolgen voor verzekeringsmaatschappijen zoals AIG niet. Dat beangstigt misschien nog wel het meest: we weten niet meer waar de financiële sector begint en eindigt, sneeuwbaleffecten zijn niet te voorspellen.”

Is het verstandig dat de Amerikaanse overheid in het geval van Lehman niet heeft ingegrepen?
„Ik ben daar positief over, hoewel het niet helemaal juist is om te stellen dat de overheid zich nergens mee bemoeit. Ze hebben collega’s van Lehman extra leenfaciliteiten gegeven, die ervoor moeten zorgen dat andere instellingen niet worden meegesleurd.”

Heerst er paniek in de bestuurskamers van grote banken?
„Binnen de bancaire sector is een waterscheiding te zien. De spelers die zich richten op huis-tuin-en-keukenbankieren én geen rare sprongen hebben gemaakt, zitten er rustig bij. Voorbeelden hiervan zijn ING en Rabobank, hoewel de laatste toch verrassend veel heeft moeten afschrijven. Fortis, het Zwitserse UBS en andere zitten in een lastiger vaarwater. Zij gaan nog zware tijden tegemoet. Omvallen is een erg zware zorg, maar ik denk wel dat het spelersveld er in de toekomst heel anders gaat uitzien.”

Welke gevolgen hebben de gebeurtenissen van dit weekend voor de Europese economie?
„Er is sprake van een extra deuk in het vertrouwen. Dat drukt de bestedingen en kan de negatieve trend in de economie versterken. Bedrijven zullen een hogere rente moeten betalen op hun leningen, wat nieuwe investeringen ondermijnt. Op de achtergrond speelt de dreiging van een oplopende inflatie. Dat zou op termijn kunnen betekenen dat de rentes verder gaan oplopen, met alle gevolgen van dien.”

Moet de Nederlandse consument zich zorgen gaan maken?
„Dat is pas nodig als de inflatie oploopt. Geldontwaarding holt pensioenen uit en uiteindelijk ook de koopkracht als de loonstijging achterblijft.”

De markt acht het ondenkbaar dat Nederlandse banken failliet gaan. Klopt dat beeld nog?
„Ja. Wel zullen Fortis, dat gebukt gaat onder de dure overname van ABN AMRO, en enkele kleine gespecialiseerde spelers mogelijk eieren voor hun geld kiezen en aansluiting zoeken bij anderen.”

Welke lessen moet de financiële wereld trekken uit deze crisis?
„De belangrijkste les kennen we al: de financiële sector is te belangrijk om zijn eigen gang te laten gaan. Dat betekent dat we over grote structurele aanpassingen moeten gaan nadenken. Hoe zorgen we voor stabiliteit? En hoe kunnen we domino-effecten indammen? Doorgaan op de oude manier is geen optie meer.”