17-07-2009 09:32
| gewijzigd 17-07-2009 09:45
Stel u bent directeur van een school. Zojuist heeft u tien nieuwe computers voor de school aangeschaft. Wanneer u de verkoper terloops advies vraagt voor de privéaanschaf van een kleurenprinter, biedt hij u aan om er een met 50 procent korting te leveren. Bij de aanschaf van dit aantal computers mag hij u deze korting geven, zo licht hij zijn voorstel toe.
Wat doet u? Accepteert u het aanbod? Koopt u de printer maar betaalt u wel de volle prijs? Of bedankt u de verkoper voor zijn aanbod, maar besluit u de printer bij een andere zaak te kopen?
Veel mensen kiezen doorgaans voor het eerste alternatief. De prijs voor de computers van de school was immers al overeengekomen, waardoor de school niet indirect betaalt voor de privéprinter.
Spiegeltest
Uit psychologisch onderzoek blijkt dat mensen bij het bepalen van of iets integer is, zich vaak laten leiden door de zogenaamde spiegeltest. Iets is goed en verantwoord zolang ik mijzelf recht in de ogen kan kijken. Zolang ik voor mijzelf weet dat ik integer handel en mij aan de normen en regels houd. Maar is dit voldoende?
Vorige maand bleek dat minister Bos een zonnebril had gedeclareerd bij zijn ministerie. De opschudding ontstond niet zozeer vanwege de zonnebril zelf, al is 113 euro voor een zonnebril niet mals, maar veel meer vanwege de vragen die het opriep over zijn integriteit. Wat declareert hij nog meer privé? Weet hij publieke belangen wel te scheiden van privébelangen? Wat doet hij nog meer wat niet door de beugel kan?
Of Bos goede redenen had om een bril te declareren doet er achteraf nauwelijks toe. Het gaat om de schijn van misbruik die wordt gewekt. De Bijbel verwoordt dit kernachtig in 1 Thessalonicensen 5:22: „Onthoudt u van alle schijn des kwaads.” Je moet niet alleen niets slechts doen, maar ook vermijden dat anderen denken dat je iets slechts doet.
Brillentest
Het gaat niet alleen om de spiegeltest maar ook om de brillentest. Als ik door de ogen, door de bril van anderen kijk naar mijn gedrag, wat zie ik dan en wat kunnen zij dan denken? Blijf ik boven iedere schijn verheven of geef ik aanleiding tot de gedachte dat ik niet helemaal koosjer ben?
Om betrouwbaar te zijn dient men dus de schijn des kwaads te vermijden. Dit geldt niet alleen voor politici en directeuren, maar ook voor andere beroepsgroepen zoals rechters, notarissen, accountants en predikanten. Eveneens privé is het van belang. In het huwelijk bijvoorbeeld is het niet alleen van belang om trouw te zijn aan elkaar, maar ook om niet de indruk van ontrouw te wekken.
Terug naar de schooldirecteur. Vanuit het vermijden van de schijn des kwaads is de derde optie het zuiverst. Het is immers achteraf moeilijk uit te leggen als je gelijktijdig bij dezelfde zaak inkoopt voor het werk en privé. Zelfs al betaalt de directeur de volle prijs, dan nog is het moeilijk anderen ervan te overtuigen dat er privé niet is geprofiteerd.
En terug naar Bos. Hij had er verstandiger aan gedaan een andere bril op te zetten, namelijk de morele bril. Hopelijk leert hij ervan. En wij met hem. Zonder dat het leidt tot schijnheiligheid.
De auteur is hoogleraar bedrijfsethiek aan de Erasmus Universiteit en directeur bij KPMG.
Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
