Het zijn merkwaardige tijden in de economie en ook in de politiek. De beurscrisis houdt de gemoederen breed bezig. Ministers van Financiën komen met reddingsplannen en pompen miljarden in de financiële sector. Het Amerikaanse Congres aanvaardde uiteindelijk een kostbaar reddingsplan.
De overige wereldleiders kritiseerden de Amerikanen als zwakkelingen die meer bezig zijn met verkiezingen dan met het belang van de wereldeconomie. Maar de Europeanen konden het even later zelf niet eens worden over een gezamenlijke aanpak. Er wordt in de ene lidstaat een veel hogere garantie van het spaargeld gegeven dan in de andere.
Doekje
In de VS ging een aantal predikanten naar Wall Street om voor de situatie daar te bidden. Gebed is altijd goed, maar geen doekje voor het bloeden. Het vraagt ook om eerlijkheid en het onder ogen zien wat er mis is gegaan. Er zijn hier mensen die zich onverantwoordelijk hebben gedragen. Toen ging het mis en daarna hebben zij anderen in hun val meegesleurd.
Wat fout is gegaan, moet eerlijk worden benoemd. Zonder goede diagnose is er uiteindelijk ook geen afdoende therapie. Wat ging er dan fout? Steeds meer analisten wijzen dan naar de onverantwoorde risico’s die werden genomen met de kredietverlening door financiële instellingen. Door dat te doen, kon je als bedrijf groei realiseren. En groei moet.
Werknemer pikten mogelijk een graantje mee door de aan omzet gekoppelde bonussen. Die jacht naar altijd meer ontaardde in een dans om het gouden kalf, waarbij principes en deugden werden opgeofferd. Het is nodig dat de schuldigen aan dit soort wanpraktijken geen gouden handdruk krijgen, maar juist worden bestraft.
Tegelijk mag iedereen wel bij zichzelf te rade gaan. Het gaat bij dit groeidenken en meer willen om een virus dat de trekken heeft van een pandemie. In een onderzoek dat een aantal jaar geleden in de VS werd gehouden, gaf bijna 90 procent van de meer dan 2000 ondervraagden aan dat hij het ermee eens was dat de maatschappij te materialistisch was geworden; 74 procent vond dat een ernstig probleem en 71 procent gaf aan dat de maatschappij er beter uit zou zien als er minder de nadruk op geld en geld verdienen zou worden gelegd. Ongeveer eenzelfde aantal gaf aan dat hebzuchtig zijn een zonde tegen God is. Voor een toch ook geseculariseerde cultuur viel dat niet tegen. Kennelijk is er een breed besef, ook bij mensen die vaag geloven, dat God en mammon zich niet met elkaar verhouden.
Geneugten
Hét probleem zat echter ergens anders. Men zag geen mogelijkheid een verbinding te leggen tussen het eigen leven of de eigen levensstijl en het materialisme. Het eigen geld en de met moeite bijeenvergaderde bezittingen werden gekoesterd. Zo gaf 84 procent eerlijk toe: „I wish I had more money than I do.” Zag men de relatie niet of wilde men die niet zien?
Het goede weten is nog iets anders dan het goede ook willen. In het humanistische denken begrijpt men dat onvoldoende. De christelijke ethiek is daar duidelijk over. Dat creëert een spanning. Oude gewoonten laten zich lastig veranderen. Dat geldt zeker ook voor het materialisme met de geneugten die het biedt. Hoe overwin je het kwade door het goede? Niet door het in eigen kracht te proberen. Het Evangelie is dat dát ook niet hoeft.
De auteur is universitair docent bij Wageningen Universiteit. Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
