19-06-2009 10:43
| A. van Maldegem
Het is een harde economische wet dat de waarde van iets afneemt naarmate er meer van aanwezig is. Dat geldt ook voor mensen. Gelukkig zijn er geen twee personen gelijk, zodat elk individu toch een uniek en onvervangbaar exemplaar is. Daar moet je zuinig op zijn. Helaas is niet iedereen dat.
AnonimiteitSpeciaal dictators doen er veel aan om mensen minder waard te laten lijken. Een geliefde truc is het voorschrijven van standaardkleding. In een uniform zie je er niet meer uit als uniek persoon, maar als een willekeurig te vervangen taakuitvoerder. Zo zijn dierbare zonen in militair tenue gemakkelijker inzetbaar als kanonnenvoer.
Maar ook in minder vergaande vorm tast uniformering de menselijke waardigheid aan. Iemand die een bepaalde pet opgezet krijgt, wordt daardoor in zijn vrijheid van handelen beperkt en zal zich dan ook zelf beperkt verantwoordelijk voelen voor zijn gedrag. Enerzijds is er extra sociale controle vanwege de herkenbaarheid als functionaris, anderzijds is er een grotere anonimiteit door de onherkenbaarheid als persoon. Onder zulke condities groeit het aantal botte bureaucraten, maar floreert de samenleving niet. Door verlies van vrijheid en verantwoordelijkheid nemen welzijn en welvaart af. Hoe meer uniformen, hoe ongelukkiger het volk.
Zie het trieste Noord-Korea. Zoals in een mierennest werkers en soldaten leven voor de koningin, zijn arbeiders en leger daar slaaf van Kim Jong Il, de ”Geliefde Leider”. Zo’n hiërarchisch strakke maatschappij is erg vormvast: er doemt alweer een nieuwe Kim op aan de horizon met de titel ”Stralende Kameraad” (hij is blijkbaar ook nucleair actief).
Zowel sociaal als economisch is het een ramp. Wie een samenleving inricht als een insectenkolonie maakt de burgers zo arm als de mieren. Het vergt veel inspanning en vindingrijkheid om een groeiende bevolking in een begrensd milieu goede voorzieningen te bieden. Dat lukt alleen bij ontplooiing en benutting van alle individuele talenten in flexibele verbanden, niet in starre dwangbuissystemen. Dictators beknotten talent en verspillen productiviteit, en tonen dat zelfs trots door hun onderdanen massaal in uniform te laten paraderen. Dat zijn indrukwekkende shows van economisch onbenul.
Keurslijf
Het zijn niet alleen communisten of fascisten die de geschapen individuele veelzijdigheid teniet willen doen. Ook in kapitalistische landen groeit het aantal geüniformeerden. Ingeperkt door standaardwerkprocedures zijn ze bezig met laagproductief beveiligingswerk, routinematige materiaalbewerking, of franchisedienstverlening.
In deze weinig inspirerende banen kunnen persoonlijke talenten maar beperkt worden benut en beloond. Mensen zijn niet gelukkig in zo’n keurslijf, maar het valt ze moeilijk om daarin verandering te brengen. Je conformeren voorkomt het moeten nemen en verdedigen van eigen keuzes. Daarom passen mensen als de algemene kledingtrend wijzigt ook zelf hun uiterlijk aan. Zo liepen in het laatste modeseizoen meer vrouwen gelaarsd rond dan ooit tijdens fascistische regimes. Een toonbeeld van uniforme verschraling ten voeten uit.
Niet gelijkvormigheid, maar variatie maakt een samenleving rijk.
De auteur is adviserend ingenieur.
Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
