Het stadsbestuur van Istanbul heeft onlangs een website geopend met gedetailleerde satellietfoto’s van de hele stad. Inwoners kunnen daarop hun huis opzoeken om de vluchtroute te bepalen bij een aardbeving. Beslist geen overbodige voorziening; statistieken wijzen uit dat de kans op een ernstige beving in Istanbul binnen nu en dertig jaar op 60 procent ligt. De stad ligt op een breuklijn in de aardkorst. De schokken die dat veroorzaakt komen steeds dichter in de buurt van Istanbul. Ook meetapparatuur wijst uit dat de spanning in de aardlagen rond de kuststad toeneemt.
Preventie van megarampen als aardbevingen en tsunami’s was een van de onderwerpen tijdens het Europese Wetenschapsforum ESOF 2006, vorige week in München. Zo’n duizend wetenschappers kwamen samen om kennis uit te wisselen.
In zijn lezing over rampmanagement benadrukte de Duitse ruimtevaarttechnoloog Harald Mehl het belang van satellietfotografie bij preventie van rampen. Symptomen van dreigend onheil, zoals verschuivende aardlagen, zijn goed zichtbaar op satellietfoto’s. Mehl: „Met deze foto’s kunnen we zien wat er op het aardoppervlak gebeurt. We fotograferen vooral steden in de gevarenzone, zoals Istanbul. Met deze beelden kunnen we vooraf vluchtroutes vaststellen voor inwoners.”
Geparkeerde auto’s
Om zoveel mogelijk gedetailleerde informatie te krijgen, streven ruimtevaarttechnologen naar de hoogst mogelijke resolutie van satellietfoto’s. Mehl: „We kunnen nu zien wat het bevolkingsaantal van een wijk is en hoeveel mensen er overdag en ’s nachts zijn. Ook willen we bijvoorbeeld het aantal geparkeerde auto’s in kaart brengen. Dat is een belangrijk gegeven, want door een dichtgeparkeerde straat kun je geen vluchtroute plannen.”
Ook hulpverleners gebruiken de satellietfoto’s. Na een ramp kunnen zij meteen zien welke locatie het meest getroffen is en dus waar ze het eerst heen moeten. Mehl toont een foto van een getroffen wijk na de aardbeving in Pakistan, vorig jaar. „Op dit lege vlak stond voor de beving een ziekenhuis. Als hulpverleners dit zien, weten ze meteen dat ze daar moeten zijn.” Op een andere foto is te zien hoe de weg naar een afgelegen woonwijk abrubt ophoudt. Een brug is compleet weggevaagd. Hulpverleners moeten in zo’n situaties dus besluiten per helikopter te reizen.
Om deze informatie goed in te zetten, is samenwerking met overheden en hulporganisaties nodig. „Onze beelden worden onder andere gebruikt door de VN en de EU,” aldus Mehl.
Megasteden
De ruimtevaarttechnoloog benadrukt dat de focus van ramppreventie moet liggen op miljoenensteden. „Daar zullen in de toekomst steeds meer slachtoffers vallen. Veel van deze kuststeden bevinden zich in de gevarenzone van een aardbeving of tsunami.” Naast Istanbul gaat het onder andere om Tokyo, Yokohama, Mexico-Stad, Los Angeles en San Francisco.
Het aantal slachtoffers zal in deze megasteden toenemen, omdat de populatie er zich verdubbelt in slechts vijftien jaar. Volgens de Verenigde Naties woont 40 procent van de wereldbevolking over zestig jaar in steden van meer dan 10 miljoen inwoners.
De preventiecapaciteit van rampen moet uitgebreid worden, aldus de Luxemburgse wetenschapper Joanne Linneroth. „De huidige aanpak is nog te veel gericht op hulpverlening achteraf. Slechts 2 procent van de rampenbestrijding is gericht op alarmering. De rest gaat naar reconstructie nadat het onheil zich voltrokken heeft. Bovendien is hulpverlening achteraf vaak inefficiënt en ad hoc.”
Volgens Mehl kost preventie slechts een tiende van het geld dat nodig is ná een ramp. „Die 10 procent is voldoende om de schade van een ramp te verminderen met 70 procent.”
Minaret
Maar ook efficiënte communicatie op het moment dat een ramp zich dreigt te voltrekken, blijft van het grootste belang, aldus Mehl. „Er liggen plannen klaar om de hele bevolking van een stad te alarmeren via straatmicrofoons of sms. Het beste is alarmering waarbij je onafhankelijk bent van elektriciteit, bijvoorbeeld via minaretten in Islametische steden.”
De bevolking in risicogebieden is overigens opvallend laconiek over dreigingen, aldus Linneroth. „Hoe dichter bij het vuur, hoe makkelijker mensen er mee omgaan. Ik hoorde onlangs van een student dat een gezin in een Indonesische wijk gewoon thuis bleef na een alarm, eenvoudig omdat het eten op het vuur stond.”
