McGraw moest daar 24 uur wachten op z’n volgende vlucht. ’s Avonds at hij in een klein restaurant. Toen de eigenaar in de gaten kreeg dat hij twee dagen na de aanslagen een Amerikaanse gast in huis had, vroeg hij McGraw op te staan. Alle andere gasten deden hetzelfde, hieven hun glas en zeiden als uit één mond: „Schouder aan schouder, tot het recht zegeviert.” „Het was een ontroerend moment van solidariteit. Ik vraag mij dezer dagen af waar die solidariteit gebleven is”, aldus McGraw.
Shanto Iyengar, hoogleraar communicatie aan Stanford University in Californië: „De wereld stond na de aanslagen achter ons en wij stonden als één man achter president Bush. Maar volgens een recente opiniepeiling beschouwt de meerderheid van onze Britse vrienden ons nu zelfs als vulgair, wreed, arrogant en racistisch. Ons eigen land lijkt scherper verdeeld dan ooit.” Dit komt volgens Iyengar doordat het ”9-11-effect” slechts van korte duur was.
„In minder dan een jaar tijd leefden de oude partijtegenstellingen alweer op. Bovendien beschuldigden de Democraten de Republikeinse regering ervan 9-11 te gebruiken om een eigen, autoritaire agenda te realiseren - zogenaamd in naam van de strijd tegen het terrorisme. Dat versterkte bij de Republikeinen het gevoel: ”wie niet voor ons is, is tegen ons”. En die emotie zag je terug in het buitenlands beleid. De oorlog in Afghanistan was niet omstreden, maar de invasie van Irak drukte president Bush door, ondanks brede internationale tegenstand en afkeuring”, aldus Iyengar.
Nieuwe aanval
Binnenslands ontspon zich een felle discussie over de burgerrechten. Mag de terreurbestrijding zo ver gaan dat je daarvoor de privacy van de burgers schendt door telefoongesprekken af te luisteren, post open te maken en door allerlei informatie te verzamelen en in databanken op te slaan? Hoe berecht je mensen die van terroristische activiteiten worden beschuldigd? Of isoleer je die gewoon voor onbepaalde tijd op de basis Guantanamo Bay in Cuba? „Dit zijn geen simpele zwart-witkwesties, maar helaas kwam het politiek niet tot een genuanceerde discussie hierover”, aldus Iyengar.
Als men de politieke tegenstellingen als onvermijdelijk beschouwt, was het dan tenminste de moeite waard? Is Amerika veiliger dan vijf jaar geleden? „Amerika is veiliger dan vijf jaar geleden, maar wij worden nog steeds geconfronteerd met een radicale, extremistische bedreiging”, aldus president Bush deze week. Is Amerika werkelijk veiliger? Het onderzoeksinstituut Center for American Progress in Washington legde die vraag voor aan honderd bekende deskundigen wier expertise wordt erkend door Republikeinen en Democraten.
De groep was het op één punt opmerkelijk eens: 84 procent meent dat Amerika ondanks alle inspanningen in Afghanistan en Irak niet aan de winnende hand is in de strijd tegen het terrorisme. Tachtig procent acht een nieuwe aanval à la 9-11 in de komende vijf jaar „mogelijk.” Een meerderheid noemde de Amerikaanse diplomatie een „falend instrument” in de terreurbestrijding. „Er was grote eensgezindheid onder de deskundigen over het gebrek aan realisme van de regering-Bush, die denkt dat terreurbestrijding vooral met militaire middelen gerealiseerd kan worden”, aldus Leslie Gelb, oud-voorzitter van de denktank Council on Foreign Relations. Gelb was een van de geraadpleegde deskundigen.
Goede moment
In de VS klonk er nogal wat kritiek op de onvoltooide hervorming van het inlichtingenapparaat en van de binnenlandse veiligheid. Ook de rampenplannen van diverse grote steden konden weinig genade vinden in de ogen van deze veiligheidsdeskundigen. Ondanks al deze kritiek blijft echter het onomstotelijke feit dat er in de VS sinds 2001 geen nieuwe aanval is gepleegd. Iets moeten de Amerikanen dan toch goed gedaan hebben.
Scherpere grenscontroles zijn volgens sommige deskundigen een van de oorzaken. Een tweede oorzaak is van sociale aard. Moslims leven in de VS minder geïsoleerd dan in sommige Europese landen. Daardoor zouden extremistische ideeën hier in de moslimgemeenschap minder kans krijgen.
De voormalige Witte Huismedewerkers (onder president Clinton) Daniel Benjamin en Steve Simon zien nog andere redenen. In hun boek ”The Next Attack” (De volgende aanval) schrijven zij dat de oorlog in Irak „aan extremisten voldoende mogelijkheden biedt om Amerikanen te bestrijden.” Verder wijzen sommige analisten erop dat aanvallen zoals de septemberaanslagen veel tijd aan voorbereiding vergen. „Het kan zijn dat al-Qaida gewoon het goede moment afwacht”, aldus Sherifa Zuhur, docent aan het US Army War College (Hogere Krijgsschool) in Carlisle Barracks in Pennsylvania.
