KOBE – „De Japanse reactie op de Mexicaanse griep was buitensporig.” Dat vindt dr. Kazuhiko Machida, hoogleraar gezondheidswetenschappen aan de Waseda Universiteit in Tokio. „Dat Japan zo volledig anders reageerde komt doordat niemand hier verantwoordelijk wil zijn in het geval er iemand overlijdt.”
De hoogleraar constateert een reeks van problemen. „De Japanse overheid controleert mensen op koorts op Japanse vliegvelden, maar dat heeft nauwelijks zin. Ze vonden er tot nog toe maar zes en het kostte een fortuin.”
„Er is een lange incubatieperiode, vaak zo’n tien dagen, waarin de griep zich niet manifesteert maar de patiënt wel anderen kan besmetten.” Machida is geschokt door het feit dat mensen gedwongen in quarantaine werden geplaatst. „Dat is begrijpelijk als mensen de vogelgriep hebben en andere gevaarlijke ziekten zoals cholera en ebola, maar nu werd het zelfs gedaan met mensen van wie onbekend was of ze besmet waren. Zowel de Japanse als de Chinese overheid heeft hiermee een grote fout gemaakt. Rond 11 mei was al duidelijk dat dit virus doorgaans een milde griep veroorzaakt. Toen had Japan moeten ophouden met het in quarantaine houden van mensen. Bovendien valt deze griep te behandelen, dus quarantaine was ook helemaal niet nodig.”
Dr. Kentaro Iwata, als hoogleraar verbonden aan Kobe Universiteit en een van vier speciale adviseurs van de Japanse minister van Volksgezondheid, is het oneens met Machida. „De controle en de quarantaine gaven Japan de tijd om zich voor te bereiden op een binnenlandse uitbraak, die vervolgens ook plaatsvond.” Maar hij geeft toe dat Japan te veel geld en werk in het quarantaineprogramma heeft gestoken.
Machida ziet de quarantaine als een schending van de mensenrechten. Zoals ook gebeurde tot 1996, toen vele duizenden leprapatiënten in gedwongen isolatie leefden. Ondanks een verontschuldiging van de toenmalige premier Koizumi ervaren Japanse leprapatiënten tot op vandaag de dag veel discriminatie. Het verbaast de hoogleraar daarom dat er geen discussie is ontstaan over de quarantaine. „De nieuwsmedia accepteerden het alsof het vanzelfsprekend was.” Machida zet tevens een vraagteken bij het sluiten van 4000 scholen in de regio Kobe-Osaka. „Is het echt nodig om scholen te sluiten in een gebied waar geen patiënten zijn?” vraagt hij zich af.
Iwata is het ook hierin oneens met Machida. „Omdat geografie en cultuur in Japan anders zijn dan in Noord-Amerika, zou het virus zich hier ook anders kunnen gedragen. Beter een over-reactie dan onvoldoende maatregelen.”
De sluiting van de scholen bracht echter veel maatschappelijke problemen met zich mee. Werkende moeders werden bijvoorbeeld gedwongen vrij te nemen. Het creëerde tevens het beeld dat de situatie zeer ernstig was. Dat werd versterkt toen overheidsmensen, televisieverslaggevers en werknemers in grote bedrijven mondkapjes moesten gaan dragen. „Japanners hebben de gewoonte om te doen wat anderen doen,” zegt Masaharu Goto, een in Kobe gevestigde non-fictieschrijver die verscheidene belangrijke prijzen heeft gewonnen. „Dus toen enkele mensen die mondkapjes opdeden, ging iedereen ze dragen.”
Volgens Goto maakte de Japanse media misbruik van dergelijke beelden om de angst aan te wakkeren. Hij is kritisch over de berichtgeving. „Te veel gericht op sensatie en te weinig analyserend. Er waren te weinig journalisten die onderzochten wat voor griep dit was.”
„De berichtgeving van de massamedia was extreem eenzijdig”, zegt Akira Yoshida, hoofd van het bureau voor toerisme van de Japanse prefectuur Hyogo. „Het leek erop dat als je Kobe binnenging, je er niet levend uitkwam.” Yoshida moest machteloos toezien hoe het toerisme in zijn provincie in elkaar stortte. „Zo’n 90 procent van de hotelreserveringen werd geannuleerd”, zegt hij. „Dat gebeurde zelfs bij hotels in steden ver verwijderd van Kobe.”
Satoru Ohmuta, een topman van het Osaka nieuwscentrum van Mainichi Broadcasting Systems (MBS), vindt daarentegen dat de Japanse media wel goed werk hebben verricht. „Ik vind niet dat we fouten hebben gemaakt in onze verslaggeving”, zegt hij met overtuiging. „Ik geloof niet dat het goed is om mensen bang te maken, maar dit was een nieuwe ziekte en er is nu een beter begrip van hoe gevaarlijk een nieuw griepvirus kan zijn.”
