16-02-2006 11:26
| A. A. C. de Rooij
Voor het overige worstelt de Unie met de vraag welke toon aan te slaan in deze kwestie.
De meningen zijn verdeeld. Het lukt Europa bij een crisis in de sfeer van de internationale betrekkingen weer eens niet om met één stem te spreken. Politici zien zich geplaatst voor een dilemma: een krachtig geluid en een scherpe afkeuring laten horen na de gewelddadige demonstraties in een aantal Arabische landen of toch vooral voorzichtigheid betrachten? De meesten kiezen voor het laatste. Geen olie op het vuur, luidt hun devies.
Veelzeggend in dat opzicht was dat voorzitter Barroso van de Europese Commissie gisteren in Straatsburg zijn speech tijdens een gedachtewisseling in het Europees Parlement over de cartoonrel begon met volop begrip uit te stallen. „De spotprenten hebben veel moslims gekrenkt. We moeten deze gevoeligheden en de uitdrukking daarvan door vreedzame protesten eerbiedigen”, verkondigde hij. Vervolgens betuigde hij -persoonlijk, zoals hij zei- ook nog eens „diep respect” voor „de bijdrage die de islamitische beschaving levert aan de samenleving op ons continent.” Pas later in zijn betoog bracht hij de solidariteit van zijn college met de Denen naar voren en veroordeelde hij, „in de sterkst mogelijke bewoordingen”, de bestorming van het EU-kantoor in Gaza en van ambassades in onder meer Libanon, Iran en Indonesië.
Europa probeert te schipperen tussen de onaantastbaarheid van de vrijheid van meningsuiting, als een van de centrale waarden van de democratie, en het risico van een verdere escalatie van de botsing. Het tast af of het grenzen moet stellen aan het genoemde principe. Verklaringen bevatten daardoor een hoog gehalte van een enerzijds en een anderzijds, van een standpunt dat onmiddellijk wordt afgezwakt door een komma en een maar.
Barroso bijvoorbeeld: „Over de vrijheid van meningsuiting valt niet te onderhandelen, maar een verantwoord gebruik is belangrijk voor het voortbestaan ervan.” Fractieleider Pöttering van de christendemocraten in het EP: „Vrijheid van meningsuiting zullen we met hand en tand verdedigen, maar tegelijk hebben we respect voor geloof en religieuze gevoelens nodig.” Zijn collega Schulz van de socialisten: „Op de vrijheid van meningsuiting mogen we niets afdingen, maar verantwoordelijkheid hoort daar ook bij.” ChristenUnie-SGP meent: „De vrijheid van meningsuiting is een recht en verworvenheid, maar geldt niet als excuus om andersdenkenden moedwillig te kwetsen, al mag je best iemand prikkelen om tot nadenken te stemmen.”
De Belgische afgevaardigde Vanhecke van het Vlaams Blok ontwaarde in dit soort dubbelzijdige opvattingen „nauwelijks verholen oproepen tot zelfcensuur.” Europarlementariër Hennis-Plasschaert van de VVD verspreidde als haar commentaar: „Met de buitengewoon omzichtige opstelling van de Unie en haar lidstaten wordt toegegeven aan radicale moslims met een fundamentalistische uitleg van de Koran.” En: „Vrijheid van godsdienst gaat vergezeld van de vrijheid om een godsdienst te bekritiseren. Dat moeten we in glasheldere bewoordingen duidelijk maken.”
Oostenrijk fungeert dit halfjaar als voorzitter van de EU. Ter gelegenheid daarvan sprak president Fischer van de Alpenrepubliek gisteren het EP toe. Hij nam onomwonden positie aan de andere zijde van het speelveld: geen afbeeldingen in de media van een profeet als de betrokken religie dat verbiedt. „Respect voor wat mensen heilig vinden, is een voornaam element voor het vreedzaam samenleven van personen en naties en vormt geen onaanvaardbare beperking van een fundamenteel recht.”
Verdeeldheid ook in Denemarken zelf trouwens. Terwijl de liberale premier Rasmussen voortdurend de onafhankelijkheid van de pers beklemtoont, hekelde zijn naamgenoot die zitting heeft in de socialistische groepering in het EP de publicatie van de cartoons. Eerder klonk er al kritiek van de Britse minister van Buitenlandse Zaken Straw, die het had over een journalistieke misstap.
Het Europees Parlement geeft graag over allerlei zaken zijn opinie. Ditmaal was er bij de vertegenwoordigers van de burgers echter terughoudendheid te constateren. De actualiteit gebood aandacht te schenken aan het onderwerp, maar de fractievoorzitters hadden afgesproken slechts één woordvoerder per politieke stroming in te zetten. Zij wensten blijkbaar geen uitvoerige discussie.
Tegen een dialoog met de islam kan echter niemand bezwaar hebben. Daarom van diverse kanten een pleidooi om die hoe dan ook aan te zwengelen. Over anderhalve week zijn de EU-ministers van Buitenlandse Zaken voor een vergadering bijeen. De Oostenrijkse staatssecretaris Winkler kondigde aan dat er dan mogelijkheden zullen worden bekeken om de ontmoeting tussen beide beschavingen te versterken. Hij ziet wel iets in een rol voor Turkije om hierbij te helpen.
Pöttering voegde daar nog een idee aan toe. Hij wil een commissie van deskundigen, aan te wijzen door de secretaris-generaal van de VN, die schoolboeken in Europa en de Arabische landen gaat beoordelen op de waarden die daarin worden gepropageerd. „Ook met de karikaturen onder moslims over het christelijk geloof moet het afgelopen zijn. Begrip: jawel, maar op basis van wederkerigheid”, aldus de aanvoerder van de christendemocraten.
De cartoonrel is ondertussen niet het enige probleem vanuit het Midden-Oosten dat de EU hoofdpijn bezorgt. Een ander heikel dossier betreft de confrontatie met Iran over het nucleaire programma daar, waarvan het Westen vermoedt dat het zal eindigen in de productie van kernwapens. Voorts ligt er de vraag of de financiële steun aan de Palestijnen moet worden gehandhaafd nu Hamas de verkiezingen heeft gewonnen. De ministers van Buitenlandse Zaken schoven onlangs een beslissing voor zich uit. Al met al maakt de moslimwereld het de Unie momenteel in diverse kwesties knap lastig.
