Zoeken naar onbekend slachtoffer uit oorlog

Het kan „heel pijnlijk” zijn als nabestaanden van oorlogsslachtoffers niet weten waar hun geliefde ligt begraven, schetst historica dr. Regina Grüter, voorzitter van de vorig jaar opgerichte Werkgroep Vermiste Personen Tweede Wereldoorlog van het Nederlandse Rode Kruis.

Doel van de organisatie is om de komende tijd te proberen de ongeveer 570 Nederlandse vermisten uit de Tweede Wereldoorlog te identificeren. Hulp daarbij komt onder meer van de bergings- en identificatiedienst van de Koninklijke Landmacht en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI).

Op het Ereveld Loenen worden deze dagen 28 graven van onbekende Nederlandse oorlogsslachtoffers opengemaakt. Via DNA-onderzoekstechnieken proberen de speurders te achterhalen wie waar precies begraven ligt.

Van zeven vermoedelijke nabestaanden van de onbekenden heeft de werkgroep in ieder geval een DNA-profiel, via wangslijm verkregen.

De 28 oorlogsslachtoffers zaten in de Tweede Wereldoorlog allemaal gevangen in de Scheveningse strafgevangenis, ook wel Oranjehotel genoemd. Ze werden op de Waalsdorpervlakte bij Den Haag door de Duitsers doodgeschoten.

Twee keer eerder, in 1946 en in 1982, zijn vergeefse pogingen ondernomen om de identiteit van de 28 vast te stellen. „Toen waren er nog niet de geavanceerde technieken zoals we die we nu wel kennen”, vertelt Grüter.

De historica benadrukt het belang van de identificatie van de vermisten. Ze wijst erop dat het voor nabestaanden belangrijk is om te weten waar hun geliefde precies begraven ligt. „Dan kunnen mensen bijvoorbeeld bij een gedenksteen of een plaquette slachtoffers herdenken, bijvoorbeeld op 4 mei.”

Nog altijd zijn veel nabestaanden op zoek naar hun in de Tweede Wereldoorlog gestorven dierbaren. „Ook 65 jaar na de oorlog blijkt dat onzekerheid over de vraag waar iemand precies is terechtgekomen een groot beslag op mensen kan leggen. Ergens in het achterhoofd kan de twijfel ontstaan. Is mijn vader in de oorlog misschien naar Duitsland afgevoerd? In de jaren 80 en 90 dachten we: het aantal vragen zal zo zoetjes aan wel ophouden. De generatie die de oorlog meemaakte, zal langzaam verdwijnen. Toch blijven de vragen rond vermisten uit de Tweede Wereldoorlog komen.”

Grüter vermoedt dat zeker ook kleinkinderen van oorlogsslachtoffers willen weten hoe de vork in de steel zit. „Zij vinden bijvoorbeeld brieven van hun grootouders waaruit blijkt dat iemand vermist wordt. Ze willen weten wie dat zijn.”

Eerdere generaties hadden die drang minder, signaleert Grüter. „Ouderen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt, vertelden daar vrijwel nooit over. Het was een afgesloten hoofdstuk. Ze moesten na de oorlog weer verder. De handen uit de mouwen steken en niet terugkijken. Ook de generatie daarna was terughoudend in vragen over de oorlog. Dat deed je toen gewoon niet.”

Wie op zoek is naar een vermiste persoon uit de Tweede Wereldoorlog, kan aankloppen bij de afdeling Oorlogsnazorg van het Rode Kruis. Die gaat dan op zoek naar gegevens over de vermiste. „Er is allerlei materiaal beschikbaar. Vrijwilligers gaan daarmee aan de slag. Bijvoorbeeld door stadsarchieven door te spitten of bij het bejaardentehuis navraag te doen. Bij de ouderen zit vaak een schat aan informatie.”