19-12-2008 11:24
| gewijzigd 19-12-2008 11:25
| Gerard ten Voorde
DEN HAAG - De uitkomst van het defensieonderzoek naar een opvolger voor de F-16 komt niet als een verrassing. De JSF sluit als enige gevechtsvliegtuig naadloos aan bij de Nederlandse ambities om -desnoods- in het hoogste geweldsspectrum te opereren.
Het dossier is dik, de weg is lang. De opvolging van het huidige gevechtsvliegtuig van de Koninklijke Luchtmacht houdt de gemoederen al sinds 1999 bezig. Vooral de politieke gemoederen. In Den Haag hoeft het woord JSF maar te vallen of de fracties staan op scherp. Of schieten met scherp.
De gevoeligheden zijn groot. Met de vervanging van de huidige vloot van 100 F-16’s door 85 nieuwe, geavanceerde straaljagers is -volgens schattingen- zeker 5,7 miljard euro gemoeid. Bovendien reageren verschillende fracties allergisch op de portefeuille Defensie. Voeg daar een anti-Amerikaanse houding van PvdA, SP en GroenLinks bij en de gevoeligheid is compleet.
Voor Defensie ligt de zaak helder. De krijgsmacht werkt graag met goed materieel. Niet zonder reden. Bij risicovolle operaties leggen militairen hun leven in de waagschaal, vaak voor de veiligheid van anderen. Daarbij moeten zij gebruik kunnen maken van het beste materieel.
Het is niet verrassend dat de luchtmacht bij de opvolging van de F-16 voorkeur heeft voor een product van Amerikaanse bodem. Nederland en de VS onderhouden op defensiegebied al decennialang een hechte band. Bovendien is de ervaring van de luchtmacht met Amerikaanse gevechtsvliegtuigen uitstekend. De F-16 is -ook na dertig jaar trouwe dienst- nog altijd populair.
Hoge ambities
Politieke partijen reageren -mede om electorale redenen- echter omzichtig. Met name de PvdA schuift het doorhakken van de knoop almaar voor zich uit. Zo eisten de socialisten vorig jaar in het regeerakkoord van het CDA/PvdA/CU-kabinet een nieuw onderzoek naar een opvolger voor de F-16.
De donderdag door staatsecretaris De Vries gepresenteerde uitkomst van deze nieuwe ”Kandidatenvergelijking project vervanging F-16” (de JSF is het beste toestel voor de beste prijs) komt niet als een verrassing. De prestaties en de eigenschappen van de F-35 sluiten aan bij de hoge ambities van de Nederlandse regering.
Nederland ziet voor zichzelf als rijk en welvarend land een rol op het wereldtoneel. Den Haag sluit daarbij optreden in het hoogste geweldsspectrum (”initial entry operations”) niet uit, zoals het optreden in Kosovo (1999) en de strijd in Georgië (2008). Hierbij blijkt een verschil tussen de eerste kandidatenvergelijking (2002) en de tweede (2008).
Investering
Een andere conclusie van het onderzoek -de beste prijs- vraagt meer uitleg. Defensie komt tot de conclusie dat de JSF de laagste investeringskosten en de laagste exploitatiekosten met zich meebrengt, gerekend over een levensduur van dertig jaar. Defensie wil geen cijfers naar buiten brengen, vanwege het beursgevoelige karakter voor de vliegtuigfabrikanten.
De investeringskosten van de JSF zijn het laagst, omdat Nederland in 2002 al 800 miljoen dollar heeft geïnvesteerd in het ontwikkelingsproces. Dit geld zou Nederland bij de aanschaf van de Gripen NG of de F-16 Advanced kwijt zijn, aldus De Vries. Hij noemt het zijn verantwoordelijkheid om zorgvuldig met dit belastinggeld om te gaan.
Daarmee lijkt de 800 miljoen dollar -deels- de fuik op te leveren waarvoor werd gewaarschuwd in 2002. Als Nederland 800 miljoen dollar zou investeren in het ontwikkelingsproces van de JSF, zou ons land zich daarmee langzaam maar zeker onlosmakelijk verbinden aan de JSF.
Een ander verschil in de kosten wordt veroorzaakt door de schaalgrootte van JSF en Gripen NG. Lockheed Martin kan op termijn mogelijk 3000 tot 4000 JSF’s bouwen, Saab blijft steken op hooguit 300. Dure, noodzakelijke updates van de software kunnen bij de Amerikanen door veel meer klanten samen worden gedeeld, dan bij de Zweden.
Duidelijk is het kostenplaatje niet. Mogelijk dat een parlementaire enquête over tien jaar daar nog eens duidelijkheid over kan verschaffen.
Voorlopig sleept de kwestie JSF zich nog wel even voort. Pas in 2010 moet de beslissing vallen. Voor die tijd organiseert de Kamer nog een hoorzitting en brengt hij een werkbezoek aan Lockheed Martin en Saab. Ooit zal met name de PvdA moeten kiezen.
