DEN HAAG - De opvolging van de F-16 blijft een explosief proces. Politiek Den Haag krijgt nieuwe munitie voor de aanval op de mogelijke aanschaf van de JSF.
Nederland staat voor de grootste wapenaankoop in zijn geschiedenis. De F-16 is -na een uitstekende staat van dienst- toe aan vervanging. Den Haag trekt zo’n 5,6 miljard euro uit voor een nieuwe vloot van 85 gevechtsvliegtuigen.
Het selectie- en wervingsproces dateert van 1999. Defensie vergelijkt in 2002 de mogelijke toestellen op prijs en prestatie. Tegelijkertijd trekt Nederland circa 800 miljoen dollar uit om te mogen meewerken aan de ontwikkeling van de nieuwe Joint Strike Fighter (JSF). Toenmalig minister Jorritsma verklaart dat het bedrijfsleven 800 miljoen dollar kan verdienen in deze (SDD-)ontwikkelingsfase. Een goede deal, zo lijkt.
Op basis van grondig Defensieonderzoek naar een opvolger voor de F-16 sneuvelt de Zweedse Saab Gripen al snel. De Eurofighter en de Franse Rafale treft uiteindelijk hetzelfde lot. De JSF van de Amerikaanse vliegtuigfabrikant Lockheed Martin blijft daarmee als enige kandidaat over. Het „beste toestel voor de beste prijs”, zo luidt de conclusie.
De hoogste ambtelijke top in Den Haag buigt zich in november 2005 over het dossier. In een zogenaamde D-brief (430 pagina’s papier, 3200 pagina’s digitaal) zetten de militairen in 2006 hun conclusie zwart op wit: Defensie kiest voor JSF. De politiek mag groen licht geven voor 85 toestellen, aan te schaffen in twee shifts.
Lockheed Martin heeft bijna de buit binnen. Eind juni valt echter het kabinet Balkenende III. Een besluit over JSF blijft in de lucht hangen. In de kabinetsformatie voor Balkenende IV eist de PvdA dat alle alternatieven nóg een keer onder de loep worden genomen om in 2010 een weloverwogen keus te kunnen maken. Rafale en de Eurofighter haken echter af. Nederland kiest toch voor JSF, luidt de gezamenlijke opinie.
Saab opent echter met een doorontwikkelde Gripen de aanval op JSF. Het vernieuwde toestel kan verder vliegen en meer bommen meenemen. De Gripen Next Generation kan -volgens Saab- ook de vergelijking met de JSF glansrijk doorstaan. Bovendien zou de Zweed (8 ton, vliegbereik 4075 kilometer) qua gewicht, brandstofverbruik en prijs een stuk aantrekkelijker zijn dan de Amerikaan (12 ton, vliegbereik 2200 kilometer).
Daarmee zijn nu -officieel- ineens weer drie kandidaten in de race voor de opvolging van de F-16: een vernieuwde Gripen, een geupdatete F-16 en een gloednieuwe JSF. Critici vragen zich echter af hoeveel kans de concurrenten van de JSF in werkelijkheid maken. De race lijkt -ondanks alle gesteggel- allang gelopen.
Den Haag volgt het zeer complexe proces met argusogen. De Kamer vraagt zich regelmatig vertwijfeld af of Economische Zaken, Defensie en Financiën altijd voldoende, objectieve informatie verstrekken. Nee, zo lijkt te kunnen worden opgemaakt uit een interne nota van 30 oktober 2003 van een ambtenaar op Economische Zaken. Het tv-programma Reporter citeert morgenavond uit deze stukken, die het op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) heeft opgevraagd.
Volgens Economische Zaken zou het Nederlandse bedrijfsleven voor 800 miljoen dollar aan orders uit de ontwikkeling van de JSF kunnen slepen. Van meet af aan was echter duidelijk dat deze verwachtingen te overspannen waren. De ambtenaar schrijft letterlijk: „Nederland wist vanaf het begin dat 800 miljoen dollar aan puur SDD-werk onhaalbaar is (er wordt gerekend met ongeveer 350 miljoen dollar) - onderhandelingstechnisch daarom wellicht niet geheel realistisch meer dan twee keer zo veel als onze eigen inschatting te verlangen; risico Lockheed Martin compleet van ons te verwijderen door onrealistische eisen.”
Links politiek Den Haag staat daarom nu op z’n achterste benen. D66 eist opheldering, de SP roept om een parlementaire enquête. De Kamer zou zijn „misleid.”
Economische Zaken verklaarde gistermiddag naar aanleiding van de ophef dat er „uitgebreide onderhandelingen” zijn geweest over de 800 miljoen dollar. De overeengekomen 800 miljoen dollar blijft overeind, maar heeft niet alleen betrekking op de ontwikkeling, maar ook op de bouw van de eerste testtoestellen.
De minister zou het parlement hebben geïnformeerd over deze nieuwe situatie. De vraag blijft echter of de ministers van Economische Zaken, Defensie en Financiën -alle van VVD-huize- de in 2002 bekende cijfers destijds ook aan hun collega’s hebben gemeld. Of is het kabinet op grond van te rooskleurige cijfers in de ontwikkeling van de JSF gestapt?
De waarheid zal waarschijnlijk nooit helemaal boven tafel komen. Voorlopig heeft Den Haag echter weer iets om zich over op te winden.
