Een storm van verbazing en verontwaardiging raasde de afgelopen weken over de Evangelische Omroep. De verklaring van boegbeeld Andries Knevel waarin hij afstand nam van eerdere uitspraken over schepping en evolutie beroerde vriend en vijand. Voorzitter Arjan Lock van de raad van bestuur: „Dit had niet mogen gebeuren.”
Oudgedienden die forse kritiek uitten en leden die hun lidmaatschap opzegden. In het Hilversumse omroepgebouw stond de telefoon roodgloeiend, nadat Knevel voor de tv-camera zijn excuses aanbood voor het uitdragen van de opvatting dat God de wereld in zes dagen van 24 uur heeft geschapen.
U hebt ongetwijfeld een hectische week achter de rug.
„We hebben inderdaad veel reacties gekregen. Terecht. De verklaring van Andries hadden we nooit zo mogen uitzenden. Ik heb er uitvoerig met hem over gesproken. Hij heeft er verdriet van wat er is gebeurd en betuigt zowel vandaag op de radio als volgende week in ons omroepblad publiekelijk zijn spijt over de gang van zaken.
Hij heeft in zijn overmoed een verklaring ondertekend en gesuggereerd dat mensen die geloven dat God de wereld in zes dagen van 24 uur heeft geschapen niet nadenken. Het ondertekenen van die verklaring was een hoogmoedige houding, waardoor hij de missie van de EO heeft geschaad en mensen onrecht heeft aangedaan.
Ik ben blij dat hij nu ruiterlijk toegeeft een fout te hebben gemaakt. Met die spijtbetuiging is ook zijn verklaring van vorige week van de baan. Bovendien zou hij in mei dagvoorzitter zijn van een congres over schepping en evolutie. Het is verstandig daar nu een ander voor te zoeken. Hij moet zich op dit thema niet meer manifesteren.”
De vraag blijft of de EO inhoudelijk van standpunt is veranderd.
„De spijtbetuiging van Knevel raakt de kern daarvan. Wij willen over de schepping een gesprek met mensen die de overtuiging zijn toegedaan dat Gods Woord gezaghebbend en betrouwbaar is. Het is onze intentie om mensen aan elkaar te verbinden in plaats van tegen elkaar uit te spelen.
Door de verklaring van Knevel leek het erop dat de EO een nieuw standpunt inneemt over de schepping. Dat is niet het geval. We geloven in God als Schepper van hemel en aarde en Gods Zoon als redder.
We geloven rotsvast dat Gods Woord de waarheid spreekt. Tegelijk zie ik in onze achterban, maar ook in die van het Reformatorisch Dagblad, dat Bijbelgetrouwe christenen Genesis 1 anders lezen. Dáár willen we met elkaar over in gesprek.”
De EO heeft in de beginjaren altijd duidelijk gekozen voor de lijn van zes keer 24 uur. Daarin is de omroep veranderd.
„Ik denk inderdaad dat het niet goed is geweest dat de EO alleen die ene lijn naar voren heeft gebracht. Die deed geen recht aan de verschillende wijzen waarop onze achterban verschillend aankijkt tegen het scheppingsverhaal. Ons past bescheidenheid in het spreken over de almacht van God. Dan moeten we niet met grote woorden of publieke verklaringen komen.”
Nu wil de EO een platform zijn van meningen die allemaal gelijkwaardig zijn. Dat klinkt alsof iedereen zelf zijn waarheid mag uitzoeken.
„We willen meer dan een platform zijn. Dat is een door ons wat ongelukkig gekozen woord. Het suggereert dat alles kan en mag. Dat willen we juist niet. De identiteit van onze organisatie is glashelder: God is onze Schepper, Jezus is onze Redder en Gods Woord is betrouwbaar.”
De God die in Exodus 20 zegt dat Hij de aarde en de hemel in zes dagen heeft geschapen?
„Daar doet de EO geen uitspraak over. Ik kom veel orthodoxe christenen tegen die verschillend denken over Genesis 1 en 2. De EO wil met hen het gesprek voeren over die verschillen.”
Om die reden zegt oud-programmamaker J. A. van Delden dat hij lijdt aan de wijze waarop de EO nu omgaat met het scheppingsverhaal.
„Ik vind het belangrijk om met mensen als Van Delden en geoloog Tom Zoutewelle in gesprek te gaan. Die nemen we volstrekt serieus. Dat heeft Andries Knevel helaas niet gedaan. Daardoor staan we in de discussie over schepping of evolutie op achterstand. God staat aan het begin van het leven. Dat staat haaks op de evolutiegedachte. Onze missie blijft om het goede nieuws van Gods Koninkrijk door te geven.”
Komt er een herdruk van de EO-publicatie ”De Bijbel in de beklaagdenbank”, waarin staat geschreven dat alles in de Bijbel letterlijk waar is, omdat Gods Geest gewaakt heeft over elk woord?
„Dat boek moet worden beoordeeld in de context van de jaren tachtig van de vorige eeuw. Waar we nu meer de nadruk op leggen is het gesprek met mensen die niet geloven. Dat moet op een andere manier dan vroeger. We willen bruggen bouwen naar ongelovigen.”
Godsdienstsocioloog Stoffels heeft de EO ervoor gewaarschuwd dat wie zo’n brug slaat, tweerichtingsverkeer krijgt. Op die wijze dringt de tijdgeest de omroep binnen.
„Het is onze primaire taak om oog te hebben voor de wereld, zonder dat we vergeten onze achterban duidelijk te maken hoe hij in deze tijd het geloof kan vormgeven. Ook bij de oprichting van de EO was er het hartsverlangen om mensen te bereiken die God nog niet kennen.”
Tegelijk legde de EO in de begintijd veel meer nadruk op verkondigende programma’s. De EO wilde een belijdende en getuigende omroep zijn. Door het huidige programmeringsmodel moet u in het gevecht om hoge kijkcijfers concessies doen.
„We kiezen bewust voor een plek binnen het publieke omroepbestel. Dat zien we als onze verantwoordelijkheid. Tegelijk schept dat verplichtingen. Op Nederland 1 hebben we te maken met een ander publiek dan de mensen die zijn geabonneerd op ons omroepblad Visie. Leggen we in Visie de nadruk op artikelen rond geloofsopbouw, op Nederland 1 moeten we voor onze programma’s andere vormen zoeken om mensen met het Evangelie te bereiken.”
Dat doet u op Nederland 3 door BNN-achtige programma’s voor jongeren als ”40 dagen zonder seks”, waarin een Bijbels begrip als zonde geen plek meer krijgt.
„We kiezen op Nederland 3 inderdaad weer een andere vorm voor onze programma’s dan voor radio 5 bijvoorbeeld. Daarnaast ben ik het oneens met de stelling dat in ”40 dagen zonder seks” de relevantie van het Evangelie geen plek heeft gekregen.”
Knevel heeft ooit toegegeven dat het effect van de EO op de wereld minimaal is geweest, maar binnenkerkelijk des te groter is. Dat moet toch te denken geven.
„Dat vind ik een onjuiste tegenstelling. Ik heb van de week een gesprek gehad met omroepdirecteuren en iedereen weet waar de EO voor staat.”
Toch zijn zelfs seculiere media verbaasd over wat er kan bij de EO. Volgens De Telegraaf biedt de omroep ruimte aan opvattingen die ooit verwerpelijk waren, heet Elsevier heet u welkom in de wereld en in NRC Handelsblad valt te lezen dat de EO niet langer een sektarisch clubje is.
„Die beoordelingen laat ik graag aan hen over. Wij staan met een heldere boodschap in de wereld. Ik kom ook artikelen tegen waarin we worden gezien als de omroep die meent God er altijd bij te moeten halen.”
Oudgedienden als ds. H. J. Hegger en wijlen ds. J. H. Velema hebben in het verleden hun zorgen geuit over de koers van de EO. Maakt u zich ook wel eens zorgen?
„Ik ben verantwoordelijk voor de EO. Dat is een moeilijke, maar prachtige opgave. We staan met Gods Woord op een fundament dat niet wankelt. Onze medewerkers nemen risico’s om anderen te bereiken, maar dat kan omdat we op zo’n duidelijk fundament staan. Daar spreken we met elkaar ook over.”
In 1993 zei de toenmalige NCRV-directeur dat de omroep zonder opgeheven vingertje in de samenleving wilde staan. Bovendien hoefde niet in elk programma de C te zien te zijn, maar wel de normen en waarden van het Evangelie als het benaderen van mensen met respect. Dat zou de EO nu ook kunnen zeggen.
„Ik geloof niet in een parallel tussen de NCRV van toen en de EO van nu. Wie dicht bij Gods Woord blijft, zal door God worden vastgehouden. Iedere tijd kent zijn eigen manieren om het goede nieuws van Gods Koninkrijk te vertellen. Gedachten als zou de levenscyclus van een Bijbelgetrouwe omroep veertig jaar zijn, werp ik verre van me. We willen een belijdende en getuigende omroep blijven.”
Waarom wilde u vorige week dan niet in het tv-programma Pauw & Witteman belijden dat u in een God gelooft die in zes dagen de hemel en de aarde schiep?
„Omdat ik dat te makkelijk vond en het ook geen terechte vraag is. Het is niet aan mij om mij daarover uit te spreken. Ik heb aangegeven dat het niet goed is dat Knevel de indruk heeft gewekt dat wij als EO voor één bepaalde visie kiezen. Dan moet ik dat ook niet doen. Bij God is niets onmogelijk. Ook is duidelijk dat Darwin op de raadsels van het leven geen antwoord kan geven.”
Profiel Arjan Lock
Leeftijd: 37 jaar
Woonplaats: Amersfoort
Kerkgenootschap: Christelijke Gereformeerde Kerken (Kruispunt Vathorst – samenwerkingsgemeente NGK/CGK/PKN)
Functie: Voorzitter raad van bestuur Evangelische Omroep
