Internet- en filtergebruik rukken op

De krant met de uitslagen van het RD-onderzoek naar internetgebruik onder 1400 mensen ligt op tafel. Van der Tang en Büdgen hebben er veel waardering voor. Ze missen ook iets. Van der Tang: „Hoe gebruiken onze mensen internet nu werkelijk? We weten dat MSN en Hyves populair zijn, maar welke websites worden nog meer vaak bezocht? Het feit dat er een filter wordt gebruikt, zegt op zichzelf niet alles.”

Büdgen: „Voor mij is het de vraag: Zijn onze gezinnen nu bewuster met elkaar in gesprek over internet? Ik weet dat veel gezinnen bewust de computer in de huiskamer zetten en een klok hanteren om het internetten aan banden te leggen. Of ouders ook zicht hebben op de websites die hun kinderen bekijken en daar met hen over praten, daar heb ik mijn twijfels over. Daar ligt mijn grootste zorg.”

Van der Tang: „Wat Wim over de computer zegt, geldt in versterkte mate voor mobieltjes. Wat jongeren daar allemaal mee doen, daar hebben ouders totaal geen zicht op. Jongeren beschouwen het mobieltje echt als hún ding.” Büdgen: „Soms komt aan het licht dat ze veel internetten met hun mobieltje door de torenhoge rekeningen die ze krijgen.”

Opa
Vooral jongeren worden het waarschuwen tegen de gevaren van internet zat, stelt Büdgen. „Daarom heb ik het laatst tijdens een workshop over moderne media eens over een andere boeg gegooid. Ik heb me voorgesteld als opa -dat bén ik ook- die met zijn kleinkinderen in gesprek wil over internet. Ik heb aan de jongeren gevraagd: Geef mij eens een paar adviezen hoe ik dat moet doen. Er ontstond een heel aardig gesprek, dus het kan wel.”

Kruipen de beide mediadeskundigen zelf wel eens met hun kinderen achter de computer? „Ik kijk heel regelmatig mee”, reageert Büdgen. „Mijn kinderen gebruiken MSN en Hyves, maar ik vraag ze wel: Hoe presenteer je jezelf? En wie zijn je digitale vrienden?”

Van der Tang: „De enige internetverbinding bij mij thuis loopt via mijn notebook. Als mijn kinderen iets op internet moeten opzoeken, mogen ze daarvoor mijn computer gebruiken. Dat geeft vaak vanzelf aanleiding tot een gesprek. Hyves heb ik geblokkeerd, want het karakter ervan en de sfeer eromheen vind ik niet verantwoord. MSN heb ik ook afgesloten. Mijn kinderen waren niet blij met die beslissing, maar het geeft wel een stuk rust thuis. Ze ervaren zo’n maatregel natuurlijk als iets wat hen wordt opgelegd, maar dat geldt voor zo veel regels in de opvoeding. Je hoopt als ouders dat je kinderen er bij het ouder worden meer begrip voor krijgen en zich de regels gaan eigen maken.”

Sommigen hanteren in de discussie over internet een verschil tussen zakelijk en privégebruik. Is dat anno 2008 nog haalbaar?
Van der Tang: „Je kunt het onderscheid niet altijd met een schaartje knippen, maar voor mij geldt het nog steeds als wezenlijk. Achter dat onderscheid ligt de gedachte: Beperk internetgebruik tot datgene wat écht nodig is. De praktijk leert dat kinderen als ze naar het voortgezet onderwijs gaan, en zeker als ze gaan studeren, niet meer buiten internet kunnen. Dan heb ik liever dat ze thuis iets op internet opzoeken dan dat ze daarvoor langer op school moeten blijven.”

Büdgen: „Ik spreek liever over noodzakelijk en niet-noodzakelijk internetgebruik. Dat valt niet altijd samen met zakelijk en privé. Een jaar of acht geleden ben ik gaan inzien dat internet een niet meer weg te denken medium in onze samenleving is. De nuloptie, het negeren van internet, is voor mij geen reële mogelijkheid meer. Ouders en kinderen móéten kritisch leren omgaan met dit medium.”

Van der Tang: „Het is zó de moeite waard dat ons gezin een veilige plek, een veilige haven blijft. Daar moeten we alles aan doen wat we kunnen.” Büdgen: „Dat erken ik ten volle. Tegelijk zeg ik: Willen onze kinderen buiten het gezin overeind blijven, dan moet er ín het gezin iets gebeuren. Juist daar is de veilige oefenplaats om met internet te leren omgaan. Daarin hebben we als gezindte nog een flink traject af te leggen.”

Afstomping
Van der Tang: „De tv-discussie heeft laten zien wat je kunt bereiken met bezinning. Dat effect is beperkt. Velen pleitten in het verleden voor een kritisch gebruik van de tv in plaats van het negeren ervan. In de praktijk zie je dat kritisch gebruik vaak leidt tot gewenning aan verkeerde dingen en zelfs tot afstomping van het geweten.”

Büdgen: „De tv is een baken in zee. Uit onderzoeken blijkt dat christenen vaak dezelfde programma’s bekijken als niet-christenen. Dat is voor mij een extra drijfveer om me in te zetten voor filtering van internet. Hulpmiddelen op dit gebied blijven nodig.” Van der Tang: „Temeer omdat we allemaal zondige mensen zijn.” Büdgen: „Daarover zijn we het eens, maar er is een verschil tussen ons als het gaat om de toepassing in het gezin. Jij legt het zwaartepunt bij de veiligheid van het gezin, ik zie het gezin als plaats bij uitstek om kinderen te wapenen tegen verkeerd internetgebruik.”

Welk filter is het beste voor gezinnen?
Van der Tang: „Kliksafe. Dat is het meest betrouwbaar als het gaat om het weren van zaken als seks, maar ook van nieuwe toepassingen als ”peer-to-peer”, het van elkaars computer downloaden van fragmenten totdat je een complete film of een compleet muziekstuk hebt. Groot voordeel van Kliksafe is dat je het filter niet kunt uitzetten. Wel kraken, want elk filter is te kraken. Maar de mensen van Kliksafe werken er voortdurend aan om dat moeilijker te maken. Het is nu al zo moeilijk dat het mij in ieder geval niet lukt.”

Büdgen: „Dat wil wat zeggen, want jij bent goed in de ict-wereld ingevoerd.” Hij geeft „een dubbel antwoord” op de vraag naar het beste filter. „Kliksafe is het beste, maar ik gebruik thuis Filternet. Dat scoort qua filtering een paar procenten minder dan Kliksafe. Waarom dan toch Filternet? Ik kijk thuis wel eens naar tv-programma’s als Pauw(&(Witteman en Knevel(&(Van den Brink. Ik vind het belangrijk om mijn voelhorens uit te steken naar wat er speelt in de samenleving. Kliksafe blokkeert deze programma’s. Overigens moet ik eerlijk zeggen dat het mijn vrouw en mij extra inspanning kost om met Filternet ons gezin veilig te houden.”

Er moet meer aan gewetensvorming worden gedaan. Mee eens?
Büdgen: „Die oproep kan een cliché worden, maar gewetensvorming in de diepe, Bijbelse betekenis van het woord is altijd nodig. De vreze des Heeren is het ene nodige voor ons en onze kinderen. We kunnen dat echter ook te gemakkelijk zeggen, alsof daarmee alle problemen zijn opgelost. Gewetensvorming heeft alles te maken met leven in eeuwigheidsperspectief. Dat geeft ernst aan het leven. Kunnen onze kinderen die ernst aan ons, als ouders, zien? We leven in dit opzicht in een moeilijke tijd. Toen ik jong was, waren er vaste waarden en normen. Nu krijgen onze kinderen elke dag tegengestelde beelden van goed en kwaad voorgeschoteld: vanuit de media, op straat, in het gezin, in de kerk. Waarden en normen staan constant ter discussie; dat heeft een negatieve invloed op gewetensvorming. Daar moeten wij het met elkaar als gezindte goed over hebben.”

Van der Tang: „Gewetensvorming is hard nodig, maar ik heb een beetje moeite met uitdrukkingen als: de vreze des Heeren is het beste filter. Het is in zekere zin wel waar, maar ook kinderen des Heeren kunnen in grote zonden vallen. Zij voeren een strijd tussen de oude en de nieuwe mens. Ik zeg daarom in alle nuchterheid: Gebruik de middelen. Niemand heeft een argument om zonder filter op internet te gaan. Zelfs als ik alleen zou wonen en geen rekening zou hoeven te houden met kinderen, zou ik nog een filter nemen om mezelf te beschermen. Ook mijn hart is geneigd tot alle kwaad.”

Internet, films en dvd’s spelen in het onderwijs, ook op reformatorische scholen, een niet meer weg te denken rol. Zijn de scholen onbedoeld drempelverlagend bezig?
Van der Tang: „Ik zou wel willen dat onze scholen nóg terughoudender zijn in het gebruik van films en dvd’s. Tegelijk denk ik dat jongeren elkaar meer stimuleren om ernaar te kijken dan dat de school dat doet.”

Büdgen: „Dat herken ik. De reformatorische scholen proberen zorgvuldig met moderne media om te gaan. Toch gebeurt er wel eens een vervelend incident. Bijvoorbeeld een leerling die op de laatste schooldag een film meeneemt en zegt: „Meneer, dit moeten we echt samen kijken, dit is zó mooi.” Dat blijkt dan helaas niet altijd te kloppen. Overigens laat de RD-enquête zien dat het overgrote deel van onze ouders tevreden is over de schoolregels rond mediagebruik. Daar ben ik blij mee. Het is uitermate belangrijk dat de school zijn regels helder communiceert en met ouders over dit thema in gesprek gaat.”

In sommige kerken is het gebruik van open internet censurabel. Is dat standpunt nog steeds zinvol?
Büdgen: „Mijn kerkverband kiest voor indringend vermaan bij open internet. Het grote probleem bij censuur is: kun je die ook daadwerkelijk uitoefenen als mensen open internet hebben? Ik begrijp dat kerken deze maatregel nemen uit oprechte zorg voor zielen, maar als de maatregelen vervolgens uitblijven, betekent dat uitholling van het ambtelijk gezag.”

Van der Tang: „Ik vind het nog steeds goed dat open internet censurabel is. Dat heeft mede te maken met mijn eerdergenoemde punt dat niemand een argument heeft om geen filter te gebruiken. Het censurabel stellen van open internet geeft een helderheid in het kerkelijke standpunt die heilzaam kan zijn.”

Critici zeggen dat de gereformeerde gezindte een achterhoedegevecht voert over het gebruik van moderne media.
Van der Tang: „Achterhoedegevecht of niet, ik vind het geen relevante vraag. We moeten het gevecht gewoon voeren. Het is de moeite waard, al is het maar voor één ziel. Daarnaast wil ik opmerken dat wij alleen de menselijke kant zien. Laten we hopen dat het niet onze strijd is, maar dat het de strijd des Heeren is.”

Büdgen: „Ik geloof ook niet dat we met een achterhoedegevecht bezig zijn. Ik zie gezinnen die nu bewuster omgaan met mediagebruik dan enkele jaren geleden. We moeten wel kritisch naar onszelf durven kijken. Toen het RD tien jaar geleden met een geschoond internet begon, waren er opinieleiders in onze achterban die zich daar fel tegen keerden. Als het aan hen gelegen had, was Kliksafe er nooit gekomen. Nu zijn diezelfde mensen er blij mee. Deze gang van zaken laat zien hoe makkelijk er twistappels ontstaan in onze gezindte die alleen maar verlies van tijd opleveren. Ik constateer nu dat er gelukkig meer deskundigheid is om een inhoudelijk gesprek te voeren over het gebruik van moderne media.”

Heeft u één advies aan ouders en hun kinderen om verantwoord met internet om te gaan?
Büdgen: „Laten ouders en kinderen er sámen kritisch naar kijken. Het gesprek erover moet constant in het gezin worden gevoerd.”

Van der Tang: „Je bent er niet met het installeren van een filter. Het gesprek is inderdaad heel belangrijk. Zorg daarnaast voor heldere regels.”

Laurens van der Tang
Leeftijd: 43
Woonplaats: Rhenen
Kerkverband: Gereformeerde Gemeenten in Nederland
Gezinssituatie: gehuwd, vader van negen kinderen in de leeftijd van 1 tot 18 jaar
Betrokkenheid bij het onderwerp: bestuurslid Kliksafe, lid van de commissie moderne media, uitgaande van de (Oud) Gereformeerde Gemeenten in Nederland (buiten verband) en schrijver van artikelen over moderne media in De Wachter Sions

Wim Büdgen
Leeftijd: 56
Woonplaats: Moerkapelle
Kerkverband: Gereformeerde Gemeenten
Gezinssituatie: gehuwd, vader van tien kinderen in de leeftijd van 14 tot 32 jaar
Betrokkenheid bij het onderwerp: bestuurslid Kliksafe en lid van het platform voor genormeerd mediagebruik Mediawijzer