24-04-2009 09:41
| gewijzigd 24-04-2009 09:45
| L. Vogelaar
„Een moederlijk type, geïnteresseerd in mensen.” In de jaren dat P. J. S. de Jong minister-president was, ontmoette hij koningin Juliana elke week. „Dat liep altijd heel goed. Maar over defensiezaken waren we het niet eens.”
De Jong heeft de leeftijd die Juliana mocht bereiken: 94 jaar. „Hij is aan het golfen; dat doet hij twee keer per week”, zegt de verpleegster van zijn vrouw bij het eerste contact. „Vanavond gaat hij eten met zijn vroegere kabinet.” En ook de jaarlijkse zeilvakantie staat weer op de planning.
De Jong zag Juliana „voor het eerst toen ze een meisje van een jaar of tien was”, zegt hij. In de jaren vijftig was hij haar adjudant. „Tegelijk was ik chef-staf voor marinezaken van prins Bernhard.” Dat was in de tijd waarin de Greet Hofmansaffaire verdeeldheid in het koninklijk huwelijk bracht. „Ik bemoeide me er niet mee”, zegt De Jong. „Ik wist er ook niet veel van.”
Bij zijn beëdiging tot staatssecretaris van Marine, dit jaar een halve eeuw geleden, zei De Jong tegen koningin Juliana: „Majesteit, zo ziet u maar hoe een mens aan lager wal kan raken.”
In de jaren 1967-1971 was De Jong premier. De ministers moesten voor elke bespreking naar Paleis Soestdijk. „Dat vond ik onpraktisch, ook voor de koningin”, zegt De Jong. „Ik heb toen voorgesteld dat ze elke week een vaste dag naar Den Haag zou komen. Dat vond ze een reuze-idee. Vanaf toen sprak ik haar elke week op Huis ten Bosch. Soms had ze een klein briefje met een paar punten; soms praatten we wat in het algemeen. Ik heb het inkomen van de kroon geregeld; daarover had ik veel contact met haar. Dat was altijd reuzeplezierig. Ze was openhartig en begreep dingen snel.
Juliana was geïnteresseerd in mensen, vooral die met een ziekte of een handicap. Ze was erg begaan met de dingen die gebeurden.”
Vrede
De vorstin „had een afschuw van protocol”, herinnert De Jong zich. „Ze was ook huiverig voor alles wat met defensie te maken had. Mensen verwarren vrede soms te veel met weerloosheid. Daar had zij ook last van. Vrede is echter niet dat je je zo zwak opstelt dat je een ander uitnodigt bij je binnen te vallen. Ik denk wel eens dat militairen die voor een sterke krijgsmacht zijn, de vrede het meest bevorderen.”
Nuchter: „Kinderen doen dingen nu eenmaal vaak niet precies hetzelfde als hun ouders. Koningin Wilhelmina was voor een goede defensie, haar dochter wat minder. Juliana hield niet van protocol, koningin Beatrix is daar weer meer op gesteld.”
Stille getuige
Als minister van Buitenlandse Zaken (1973-1977) vergezelde mr. M. van der Stoel (84) koningin Juliana tijdens haar buitenlandse staatsbezoeken. „Toen we naar Finland gingen, wilde ze per se bij de Lappen op bezoek. We hebben toen in wat simpele huisjes in een Lappenkamp gebivakkeerd.”
De vorstin had „een warme belangstelling voor iedereen die ze ontmoette”, zegt de oud-minister. „Als ze ministers ontving, was ze vol interesse voor allerlei politieke zaken, maar ze had ook oog voor de menselijke kant. Dan zei ze: „Zeg maar eens tegen Den Uyl dat hij de kabinetsvergaderingen niet zo tot in de nacht moet laten duren.”
Ze wilde volledig op de hoogte gehouden worden en kende haar dossiers, al is koningin Beatrix daarin bijna niet te overtreffen. Ook als er buitenlandse bezoekers kwamen, bereidde koningin Juliana zich goed voor.”
Een gesprek met een minister had nooit onder vier ogen plaats: „Haar hondje was er altijd bij, als stille getuige.”
Een echte Nassau
Als lid van de vaste Tweede Kamercommissie voor Verkeer en Waterstaat maakte SGP’er ir. H. van Rossum (89) koningin Juliana meermalen mee als ze openingshandelingen verrichtte. „Zoals bij de sluizen van IJmuiden; we maakten toen een rondvaart over de Noordzee. Nooit vergeet ik de opening van een nieuw gedeelte van Schiphol in april 1967. Heel geëmotioneerd maakte de koningin daar bekend dat ze voor het eerst grootmoeder geworden was. Prins Willem-Alexander was toen net geboren.”
De herinneringen zijn gemengd, zegt Van Rossum. „Enerzijds denk ik aan haar grote inzet voor het land en het feit dat ze altijd achter haar man is blijven staan, ondanks alles. Anderzijds: ze stond als christin niet dicht bij ons. De Hofmansaffaire was niet verheffend: de koningin was enorm geïmponeerd door die vrouw. Dat heeft haar beïnvloed. Sommige redevoeringen waren haast pacifistisch.
In haar karakter was Juliana een echte Nassau: een tikje monarchistisch; ze stond op haar bevoegdheden. Ik denk echter dat Beatrix meer invloed op het regeringsbeleid heeft. De ministers keken achter de schermen van het huwelijk van Juliana en Bernhard en wisten van Bernhards gedrag. De eigenzinnige trekken van prins Bernhard zullen invloed op het werk van zijn vrouw gehad hebben. Het huwelijk van koningin Beatrix en prins Claus was veel harmonieuzer. En staatsrechtelijk wist prins Claus zijn plaats ook beter.”
Zie het dossier konining Juliana voor meer herinneringen aan Juliana, foto´s en informatie.
