Altijd oppassen voor een woedeaanval

Wat moeten omstanders doen als een autist op straat ineens een woede-uitbarsting krijgt? De Nederlandse Vereniging voor Autisten heeft er iets op gevonden. Volgende maand krijgen 5000 autisten een speciale pas, zo werd gisteren bekend. Op de pas staat bijvoorbeeld dat het verstandig is een paniekerige autist niet aan te raken. Ook vermeldt de pas adressen van familie of vrienden.

Gerlinda Bos juicht het initiatief toe. „Een goed plan”, zegt de jonge vrouw, woonachtig in het midden van het land. Haar man -voorheen chauffeur en nu magazijnmedewerker- en twee van haar vier kinderen lijden aan een autistische stoornis. De psychische stoornis leidt onder meer tot in zichzelf gekeerd zijn, egoïstisch gedrag en onverwachte woedeaanvallen.

Gerlinda Bos heeft met deze problemen te maken. Een pijnlijke gebeurtenis waarbij haar man vorig jaar was betrokken, staat haar helder voor de geest. „Hij was met zijn auto op weg naar Eleos en werd bij een algemene politiecontrole aangehouden. Toen hij het raampje opendeed, kreeg hij van een agent te horen dat zijn mistlampen ten onrechte brandden. Meteen werd mijn man vreselijk kwaad. Toen de agent hem wilde kalmeren, gooide mijn man zijn autopapieren door het raampje, gaf een straal gas en reed kwaad weg. De politieman kon nog net wegspringen. Even later werd mijn man klemgereden. Hij werd in een cel opgesloten, waar hij een paar uur zat. Hij ging languit op de vloer liggen en deed heel vreemd.”

Na een aantal verontruste telefoontjes kreeg Gerlinda de bewuste agent aan de telefoon. „Ze wisten zich niet goed raad met mijn man. Begrijpelijk. Ze vroegen me of ik wel besefte hoe mijn man zich had gedragen. Dat dat niet normaal is. Natuurlijk had die politieman gelijk. Zo gedraag je je toch niet.”

Toen ze had uitgelegd dat haar man aan autisme lijdt en dat hij op weg was naar Eleos, kwamen ze er vanaf met een boete wegens het niet opvolgen van een dienstbevel en het fout gebruik van de mistlamp.

Vaak beseft Gerlinda’s man niet dat hij zich onredelijk gedraagt. „Hij deed laconiek en vond het eigenlijk de normaalste zaak van de wereld dat hij zo reageerde. Hij denkt dan dat hij in zijn recht staat. Hij zegt wel dat hij autisme heeft, maar ziet niet echt wat dat met zich meebrengt.”

Thuis leidt het gedrag van Gerlinda’s man en haar oudste zoon van 14 jaar, die ook lijdt aan de psychische aandoening, meer dan eens tot grote spanningen. „Mijn man kan boos worden om de kleinste dingen. Pas was onze oudste bezig met zijn hengel in de keuken. Hij zat wat te rommelen met draad, dobbertjes en een tuigje. In zo’n situatie probeer ik mijn man in de kamer te houden, zodat er geen conflict kan ontstaan. Toen mijn man zag dat het tuigje van de hengel op de keukenvloer lag, ging hij door het lint. Hij wilde door de keuken lopen om zijn handen te wassen en dat mocht dan niet van onze zoon. Ze begrijpen dan elkaar dus niet. Dit lijdt tot een ernstig conflict, waarbij het verstandig is om ze uit elkaar te houden.”

Kenmerkend voor autistische patiënten is ook hun egocentrische gedrag. „Op dit moment wordt onze huiskamer opgeknapt. Mijn man gaat daarbij niet helpen, maar gaat met een biertje op de bank liggen. Dat typeert het gedrag van autisten. Typerend is ook dat hij helemaal weg is van auto’s. Dat is voor hem heel belangrijk. Hij krijgt het voor elkaar om een proefrit te mogen maken met een dure Mercedes.”

Voortdurend zit Gerlinda in spanning over het welbevinden van haar man en kinderen. „Ik let voortdurend op wat ze zeggen en hoe ze op elkaar reageren. Soms is mijn man heel gespannen en reageert hij de stress op zichzelf af door in zijn hand te bijten. Omdat hij medicijnen gebruikte, heeft hij een jaar lang niet mogen rijden. Dat was toen voor mij wel een geruststelling, want hij reed vaak hard en onbeheerst.”

Ze hoopt dat buitenstaanders wat meer begrip krijgen voor mensen met een autistische stoornis. „Het is niet zo dat mijn man zijn gedrag niet wil veranderen. Het is onmacht. Zo gaat hij vaak niet mee met verjaardagen. Hij denkt dan: Laat mij maar. Als er onverwacht visite komt, kan hij zo door het lint gaan. Het is voor hem heel belangrijk te weten waar hij aan toe is.”

Gerlinda Bos is dankbaar dat familieleden en vrienden haar helpen in haar moeilijke omstandigheden. „Nu onze kamer wordt opgeknapt, logeert de oudste bijvoorbeeld bij mijn moeder. Ook vanuit de kerk krijg ik hulp. En gelukkig heb ik, dankzij het persoonsgebonden budget, een aantal uren per week een werkster.” Bovenal mag ze de kracht van de Heere ervaren. „Anders red ik het niet.”

In verband met de privacy is de naam van Gerlinda Bos gefingeerd.