08-05-2009 11:13
| gewijzigd 08-05-2009 13:22
| Ewout van der Staaij
AMSTERDAM – Na een dramatische gebeurtenis als die van Koninginnedag hebben mensen rituelen nodig om alles te verwerken, stelt massapyscholoog dr. J. van Ginneken vast. „Ook een herdenkingsbijeenkomst maakt daarvan deel uit. Wel speelt een ‘zuivere’ kerkdienst als vorm van herdenking geen centrale rol meer.”
De aanslag heeft volgens Van Ginneken veel indruk kunnen maken omdat hij live op tv was te zien en de gruwelbeelden continu werden herhaald. „Zo kon het drama snel wortel schieten in onze diepere hersenlagen. Rituelen zijn vervolgens nodig om de gebeurtenissen een goede plaats te geven in onze herinnering.”
Een herdenkingsbijeenkomst is een van de rituelen om dramatische gebeurtenissen te verwerken, stelt de massapsycholoog. „Het neerleggen van bloemen of zelfgeschreven briefjes op de plaats van het ongeluk zijn daar andere voorbeelden van.”
Wel veranderen de rouwrituelen. „Briefjes werden vroeger bijvoorbeeld in een gesloten envelop neergelegd, maar dat is niet meer het geval. Nu schrijven mensen met een viltstift hun boodschap op een papier dat voor iedereen te lezen is.”
De rol van de klassieke herdenkingsdienst in de kerk verdwijnt naar de achtergrond, meent Van Ginneken. „Er ontstaan wel nieuwe rituelen, mede door internet. Mensen uiten hun emoties sneller via digitale rouwregisters. Dat was ook zichtbaar na de moord op Fortuyn en Van Gogh.”
Ook op televisie geven mensen hun emoties volop de ruimte. „Dat was dertig jaar terug ondenkbaar. Nu lijkt het uiten van emoties de lakmoesproef van authenticiteit te zijn. Door de tv-registratie ontwikkelt het publieke rouwbeklag zich daarnaast in een uitbundiger richting, zoals we dat kennen van begrafenissen in een land als Turkije.”
Dat de herdenkingbijeenkomst een besloten karakter heeft, kan de massapsycholoog wel begrijpen. „Behalve vanwege veiligheidsaspecten kan voor die beslotenheid gekozen zijn om slachtoffers te beschermen voor pers en publiek.”
Waarom zouden mensen buiten de dienst willen volgen en niet thuis via de televisie? „Steeds vaker blijkt dat mensen die iets via de televisie hebben ‘meegemaakt’, de behoefte hebben dat publiek met elkaar te delen.”
Eén ding verraste hem. „De golf van emoties die op Koninginnedag en de dag erna in het land voelbaar was, sloeg vrij snel om in een houding van: We moeten ons niet gek laten maken. Dat het sentiment zó snel zou omslaan, had ik niet verwacht.”
