07-11-2008 20:15
| gewijzigd 11-11-2008 09:36
In de woning van prof. Schuurman in Breukelen hangt een schilderij van Zeeuwse huisjes. Kleine, knusse onderkomens met lage deuren. „Als de jongeren van nu daar naar binnen gaan, moeten zij bukken. In enkele generaties zijn we 20 centimeter langer geworden. Hoe komt dat? Is het evolutie? Ja, maar dan in de zin van ontwikkeling, micro-evolutie”, zegt de voormalig hoogleraar reformatorische wijsbegeerte.
Zo verandert er veel in de schepping, maar voor macro-evolutie zoals Darwin veronderstelt, zijn veel te weinig bewijzen. Toch werkt Darwins denken overal in door. Een paar voorbeelden.
Religie
„Evolutiedenken heeft antichristelijke trekken”
Het darwinisme heeft grote invloed gehad op het godsvertrouwen, stelt Schuurman. „Het beeld dat evolutionisten van de werkelijkheid maken, is heel vlak, heel materialistisch. Er is geen ruimte voor een grote God. Alles is vanzelf gegaan en ontstaan. Het darwinisme heeft er zo mede voor gezorgd dat God uit het wereldbeeld van de mens is verdwenen. Deze doorwerking van het evolutiedenken heeft antichristelijke trekken.”
Het denkraam van een evolutionist biedt ook geen ruimte aan wonderen en goddelijke openbaring. „Alles wat over het bovennatuurlijke wordt gezegd, komt voor hem van beneden, uit hemzelf”, zegt de hoogleraar, doelend op mensen die de Bijbel als een boek met mooie verhalen zien waarin mensen hun ervaring met het goddelijke zouden hebben verwoord.
Christenen moeten zich daar niets van aantrekken, vindt Schuurman. „God laat Zich zien in de schepping. We zijn als mensen na de val in het paradijs uit de goede schepping gezet. Er ligt een sluier over alles, maar af en toe zie je iets van hoe het was. Dat kan ook in het alledaagse gebeuren. Ik fiets op een zomerse avond wel eens langs de Loosdrechtse Plassen en dan zie ik die zonnestralen achter de wolken vandaan komen. Zo fantastisch. Dan moet ik soms aan het paradijs denken.”
Ethiek
„Alles draait om uitleven van lusten”
De ethiek is een ander veld waar het darwinisme diepe sporen nalaat, aldus Schuurman. Hij schrijft dat vooral toe aan het principe van de survival of the fittest, de overleving of aanpassing van de sterkste. Het hedendaagse denken over euthanasie en abortus is volgens hem gebaseerd op een technische ethiek, die voortkomt uit het evolutionistisch denken. „De ethiek wordt aangepast aan de complexe werkelijkheid. Iedereen legt wel ergens een grens als het om abortus gaat, maar die grens wordt procedureel bepaald. Hetzelfde zie je bij genetische manipulatie.”
„Voor de evolutionist is een van de grote vragen: is de dood echt het eind? Wat heeft de christen dan een rijkdom. Rijkdom in Christus, in het Woord. Wat is de evolutionist arm, want die gelooft dat alles begon met niets en ook uitloopt op een totale vernietiging, dan is er niets meer over.” Ook de huidige seksuele moraal is volgens Schuurman beïnvloed door het evolutionisme. Alles draait om het uitleven van de lusten alsof het gaat om dierlijke instincten en driften. „Als christenen moeten we het geheim van de seksualiteit koesteren.”
Pedagogiek
„Evolutionist begint niet over verantwoordelijkheid”
„Voor de evolutionist is de mens een veredeld dier. Je kunt hem wel temmen maar niet opvoeden tot een verantwoordelijk en je kunt hem geen wijsheid bijbrengen. Dit uitgangspunt werkt door in de visie van evolutionisten op opvoeding en pedagogiek.”
Darwinisten zullen daarom bij de opvoeding ruim baan bieden aan instincten en driften. Een begrip als verantwoordelijkheid kom je niet tegen bij een evolutionist, constateert de hoogleraar. Het gaat bij de darwinist uiteindelijk om de strijd wie de sterkste of de meest aangepaste is. „Voor een christen is verantwoordelijkheid juist heel belangrijk. Het is een diep Bijbels woord. God doet een appel op ons om verantwoordelijkheid te nemen voor onze naaste en voor de dingen om ons heen.” „Bij sommige evolutionisten vind je ook zoiets, maar ze zijn dan inconsequent en zien de mens als stuurman van en niet als onderdeel van de evolutie.”
Economie
„Het ontbreekt aan een moreel kompas”
De economische crisis is volgens Schuurman terug te voeren op het darwinistisch denken. „De onbegrensde concurrentiestrijd is gebaseerd op het principe dat de sterkste overleeft. Als er geen hogere waarden zijn, is alles plat, materialistisch. Dat fnuikende materialisme heeft ons te pakken gekregen. Het ontbreekt aan sociale inkadering en aan een moreel kompas.”
Schuurman sluit niet uit dat we in dat opzicht op een keerpunt staan. „Zeker de Verenigde Staten. Een schuld vele honderden miljarden dollars, dat kan toch niet goed gaan? Er wordt over geld gesproken alsof je het niet hoeft te verdienen. Het is letterlijk ontaard. Daar spreekt ook een stuk godloosheid uit. Het is een economie zonder erkenning van de plicht tot rentmeesterschap, vandaar dat er een voedselcrisis, een klimaatcrisis en een energiecrisis ontstaan. Allemaal voortkomend uit een religieuze en morele crisis.” Schuurman ziet een parallel met het uiteenvallen van het Sovjetregime. „Toen stortte het collectieve materialisme in, nu gaat het om het individuele materialisme. Misschien leidt dit opnieuw tot het uiteenvallen van wereldmachten.”
Biologie
„Ook de evolutionist ziet orde en regelmaat”
De invloed van het evolutionistisch denken heeft minstens op één punt iets positiefs, vindt Schuurman. „Darwin heeft ervoor gezorgd dat we zien dat alles op elkaar lijkt, dat er orde en regelmaat is. Daar heeft de evolutionist gelijk in.” De evolutionistische conclusie is echter dat alle soorten dus voortkomen uit één bron, maar de christenwetenschapper ziet juist de hand van de scheppende God in deze overeenkomsten, zoals het gebruik van DNA als informatiedrager in alle levende wezens. „Die gemeenschappelijke grondpatronen zijn vanuit de schepping heel goed te verstaan. Reformatorisch wijsbegeerte spreekt daarom over universaliteit in eigen kring. Daar hoor je niet zo veel over, maar dit begrip is wel heel fundamenteel. God is een God van orde, de Schepper van orde en niet van wanorde.”
