Darmfalen nekt probioticaproef

Dat bleek woensdag tijdens een persconferentie in het UMC Utrecht, waar onderzoeksleider prof. dr. Hein Gooszen en zijn collega’s volledige inzage konden geven in het verloop en de uitkomsten van de Propatria studie, het onderzoek waar ze drie weken geleden de eerste resultaten van naar buiten brachten. Die waren schokkend. In de groep van 152 patiënten met een acute alvleesklierontsteking die een cocktail van zes probiotica kregen, stierven 24 patiënten (16 procent), tegen negen patiënten (6 procent) uit de groep die een neppreparaat kreeg (144).

Donderdagmorgen verscheen de onderzoekspublicatie online op de website van het medische tijdschrift The Lancet. Vanaf dat moment waren de onderzoekers niet meer gebonden aan de –in de wetenschappelijke wereld gebruikelijke– afspraak dat er geen inhoudelijke gegevens mogen worden verstrekt over een studie voorafgaand aan publicatie.

Opvallend noemen de onderzoekers de bevinding dat uit de probioticagroep negen patiënten een ernstige doorbloedingsstoornis van de darm ontwikkelden. Dat leidde tot zuurstoftekort (darmischemie), waardoor het weefsel van de darmwand afstierf. Dit gebeurde al vrij snel na toediening van de probiotica. Bij een patiënt was het weefsel zo aangedaan dat er zelfs een gat in de darmwand was ontstaan.

„We tasten in het duister wat de oorzaak is van de doorbloedingsstoornis”, aldus prof. Gooszen. „Bij dit soort ernstig zieke patiënten is de doorbloeding van de darm altijd sterk verminderd. Bacteriën hebben zuurstof nodig. Het zou kunnen dat de toediening van extra probiotische bacteriën tijdens de kritieke fase van de ziekte zuurstof heeft onttrokken aan het darmmilieu waardoor massale sterfte van darmwandcellen is opgetreden. Deze hypothese willen we verder onderzoeken.”

Darmischemie is een complicatie die in de literatuur over alvleesklierontsteking niet staat beschreven. „Het was voor onze onderzoeksgroep een totaal onverwachte bevinding. Statistisch is de kans dat dit op toeval berust 0,4 procent”, aldus onderzoeker Marc Besselink. De onderzoekers hebben de indruk dat het toedienen van de cocktail van probiotica tijdens de piek van de aandoening direct een negatief effect heeft gehad. De sterftestatistiek laat dit zien. „Het verschil in overleving trad al in de eerste dagen na toediening van de probiotica op”, aldus Besselink.

Een andere veronderstelling is dat de cocktail van probioticabacteriën het al zwaar belaste afweersysteem negatief heeft beïnvloed waardoor het ontstekingsproces in het gebied van de alvleesklier verder kon voortschrijden. De onderzoekers hoopten dit juist te remmen. Ook andere complicaties, zoals een longontsteking, deden zich iets meer voor in de probioticagroep dan in de groep die behandeld werd met een neppreparaat.

Acute alvleesklierontsteking is een aandoening die in 80 procent van de gevallen ontstaat door alcoholmisbruik of doordat een galsteentje via de galweg terechtkomt in de afvoerbuis van de alvleesklier en deze afsluit. Bij ongeveer een kwart van de patiënten ontwikkeld zich een ernstig ziektebeeld. De afsluiting van de afvoerbuis leidt tot ophoping van agressieve spijsverteringssappen uit de alvleesklier die bij deze groep het omliggende weefsel aantasten. De darmwand raakt in die situatie doorlaatbaar waardoor bacteriën uit de darm het afstervende weefsel van de alvleesklier binnendringen en een ontsteking veroorzaken.

Gooszen wees er woensdag op dat het geven van probiotica tijdens een ziekte totaal andere effecten kan hebben, dan toediening vooraf. Diverse studies, zowel dierexperimenteel als met patiënten, wijzen uit dat probiotica wel gunstig kunnen werken als ze in het voorstadium van een aandoening worden toegediend. Een voorbeeld daarvan is een Israëlische studie bij te vroeg geboren kinderen. Een ernstige complicatie is soms dat zij een ontsteking ontwikkelen van de darm die bij gebrek aan goedaardige darmbacteriën wordt gekoloniseerd door ziekmakende soortgenoten. De ontsteking kan zo ernstig zijn dat het darmweefsel afsterft met niet zelden het overlijden van het kind als gevolg. Door hen preventief probiotica te geven, kan de ontsteking zeer effectief worden voorkomen.