23-01-2008 16:21
| gewijzigd 24-01-2008 11:53
| Wetenschapsredactie
Dat bleek gistermiddag op een inderhaast ingelaste persconferentie in het UMCU, waar drie arts onderzoekers het woord voerden. Het dramatische verloop van hun zo hoopvol begonnen studie was op hun gezichten af te lezen. Dinsdag hadden de artsen gesproken met nabestaanden van de overleden patiënten. „Die gesprekken waren heel emotioneel”, aldus hoofdonderzoeker prof. dr. H. Gooszen. Samen met zijn collega onderzoekers tast hij nog volledig in het duister over de oorzaak van de onverwachte sterfte. „Dat moeten we nog helemaal gaan uitzoeken.”
Volgens Gooszen had een aantal van de overledenen waarschijnlijk nog geleefd als ze de probiotica –goede darmbacteriën– niet toegediend hadden gekregen. Het is onduidelijk om hoeveel mensen het daarbij gaat.
Aan het onderzoek namen in totaal 296 patiënten deel, die waren opgenomen met een acute alvleesklierontsteking (pancreatitis), een gevaarlijke aandoening met een hoge sterfte. Ze werden behandeld in vijftien Nederlandse ziekenhuizen, waaronder de acht universitaire medische centra.
Probiotica gaan de groei tegen van schadelijke bacteriën in de darm. De helft van de patiënten kreeg een cocktail van zes verschillende protiotische bacteriestammen (Ecologic 641), de andere helft een nepmiddel, rechtstreeks toegediend via een neussonde die via de maag eindigde in de dunne darm. Zowel onderzoekers als patiënten wisten niet welke patiënten de bacteriecocktail kregen en welke de nepcocktail, een zogeheten dubbelblind placebogecontroleerde studie. In totaal overleden 24 patiënten (16 procent) in de onderzoeksgroep en 9 patiënten (6 procent) in de controlegroep.
Gooszen vertelde dat bij onderzoeken met ratten die aan alvleesklierontsteking leden het toedienen van probiotica positieve effecten had. Ook een kleine buitenlandse studie met patiënten naar het effect van probiotica liet positieve resultaten zien, een andere kleine studie toonde geen verschil tussen de behandelde en de niet behandelde groep. „Alle ethische commissies in de deelnemende ziekenhuizen zetten dan ook het licht op groen voor ons onderzoek met een groter aantal patiënten”, aldus Gooszen.
Een analyse halverwege de studie door een onafhankelijke commissie liet geen hogere sterfte zien onder de deelnemers aan de studie, aldus onderzoeker M. Besselink. „Er werd een sterfte verwacht van 10 procent en deze was 11 procent, met slechts een klein verschil tussen de beide patiëntengroepen.” De commissie gaf dan ook groen licht voor voortgang van het onderzoek.
Toen de onderzoekscodes op 25 oktober 2007 werden verbroken, kregen de onderzoekers inzicht in de veel hogere sterfte onder de patiënten die probiotica hadden gekregen. „Toen werd het doodstil in de kamer waar we zaten”, aldus Gooszens. Direct hebben de onderzoekers vervolgens collega wetenschappers in Tsjechië gewaarschuwd die kort daarvoor met een vergelijkbaar onderzoek waren begonnen. Deze studie werd acuut afgebroken.
Volgens Gooszen zijn de doden vooral gevallen in de groep meest zieke patiënten en al vrij snel na toediening van de probiotica. Deze groep patiënten lag op de intensive care en had beademing nodig. Tevens waren diverse organen uitgevallen. Op grond van de uitkomsten van hun studie raden de onderzoekers collega artsen voorlopig af om probiotica toe te passen bij patiënten met orgaanfalen, patiënten op de intensive care en patiënten die sondevoeding krijgen.
Jaarlijks krijgen ruim 3500 Nederlanders een acute alvleesklierontsteking. Ongeveer een vijfde wordt ernstig ziek. Van die groep overlijdt ongeveer 10 procent op afdelingen voor intensive care.
Oorzaak van de aandoening is alcoholmisbruik of een galsteen die de galgang afsluit. De afvoerbuis van de alvleesklier mondt uit in de galgang. Bij een verstopping hopen de spijsverteringssappen van de alvleesklier zich op. De agressieve vetsplitsende enzymen kunnen in het ergste geval vrijkomen uit de afvoerbuis, waardoor het omliggende weefsel afsterft. Ook de darmwand raakt aangetast, waardoor schadelijke bacteriën uit de darm een ernstige infectie kunnen veroorzaken met als gevolg bloedvergiftiging en het uitvallen van organen.
De probiotica werden tijdens het onderzoek gegeven om de opmars van deze schadelijke darmbacteriën te stuiten, waardoor minder patiënten zouden overlijden. Het tegendeel bleek echter het geval te zijn.
