Efedra is een kruid (de werkzame stof heet efedrine) dat in veel afslankmiddelen op basis van kruidenpreparaten verwerkt is. Daarnaast wordt het gebruikt door sporters. Geen wonder, want efedra geeft energie en versnelt de vetverbranding. Chemisch gezien lijkt het op amfetamine, een grondstof voor sommige harddrugs. Niettemin is efedra in Nederland nog vrij verkrijgbaar.
In de medische literatuur zijn inmiddels alarmerende studies over de bijwerkingen van efedra verschenen. Zo schreven Amerikaanse onderzoekers eerder dit jaar in de Annals of Internal Medicine dat het risico op ongewenste bijwerkingen vele malen groter is bij gebruik van efedra dan van andere kruidenpreparaten. Het risico op bijwerkingen is bij efedra bijvoorbeeld meer dan 700 keer groter dan bij ginkgo biloba en 160 groter in vergelijking met valeriaan. De gezondheidsrisico’s zijn niet mis: versnelling van de hartslag, te hoge bloeddruk en hartritmestoornissen behoren tot de ernstigste klachten. Daarnaast zijn psychiatrische klachten en maagdarmstoornissen beschreven.
Bij hartpatiënten, mensen met een hoge bloeddruk, diabetes, schildklieraandoeningen en bij gebruikers van bepaalde antidepressiva (zogenaamde MAO-remmers) kan gebruik van efedra zelfs tot de dood leiden. In Amerika veroorzaakte de dood van de honkbalspeler Steve Bechler vorig jaar een rel over efedra. Zijn overlijden werd gedeeltelijk toegeschreven aan het gebruik van efedra bevattende voedingssupplementen.
Slechte informatie
Wetenschappers van de John Hopkins Universiteit in het Amerikaanse Baltimore onderzochten de marketing van efedraproducten op internet. In het augustusnummer van het tijdschrift Mayo Clinics Proceedings rapporteerden zij gegevens over 32 efedra bevattende producten. In 41 procent van de gevallen werd niet gerept over eventuele bijwerkingen. In 53 procent van de gevallen werd niet eens een aanbevolen dosering genoemd. Tot slot werd op 34 procent van de producten zelfs onjuiste of misleidende informatie verschaft, die een direct gevaar kon vormen voor gebruikers. In het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Science werd de Amerikaanse overheid enkele maanden geleden al opgeroepen om efedra bevattende producten van de markt te weren.
Ondertussen hebben de meeste producenten van afslankpillen efedra uit de pillen verwijderd. De populaire pep- en afslankpillen Stackers bevatten echter nog steeds een hoge dosering efedrine en kunnen door iedereen in Nederland gekocht worden. Stackers zijn zeer krachtige vetverbranders, die door de hoge dosering efedrine en cafeïne bijwerkingen hebben als slapeloosheid, een onrustig gevoel, hartkloppingen en een verhoogde bloeddruk.
Een aantal producenten van afslankpillen heeft in plaats van efedra een nieuwe stof toegevoegd: een extract uit de bittere, groene Chinese sinaasappel citrus aurantium. Deze stof, ook wel synefrine genoemd, lijkt chemisch gezien op efedrine. Deskundigen zijn dan ook bang dat synefrine soortgelijke bijwerkingen zou kunnen hebben. Van synefrine is bekend dat het de werking van sommige enzymen uit kan schakelen, waardoor de afbraak van verscheidene medicijnen afneemt. Er zijn ondertussen enkele studies gedaan die aannemelijk maken dat citrus aurantium op korte termijn gewichtsverlies kan bevorderen, maar er is er nog geen onderzoek gedaan naar de bijwerkingen.
Verkoop aan banden
Hoewel efedra bevattende producten nu nog verkrijgbaar zijn in Nederland, worden stappen ondernomen om de verkoop aan banden te leggen. Zo heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport producenten verplicht de gezondheidsrisico’s op de producten te vermelden. Daarnaast zal efedra binnen enkele jaren alleen nog op recept verkrijgbaar zijn bij de apotheek.
