19-01-2007 08:59
| Drs. H. D. Keus-Jonker
Nagelbijten is al een heel oud verschijnsel. Er wordt zelfs vermeld dat de helft van de mensen wel eens nagels heeft gebeten.
De vraag waarom mensen nagels bijten kan verschillend worden beantwoord. De vrager stelt een algemene vraag. Ik weet dus niet wat voor soort nagelbijter hij of zij op het oog heeft en hoe de situatie is waarin het kind verkeert. Hoe oud is het kind? Wanneer is het met nagelbijten begonnen? Hoe is de opvoedingssituatie? Eisen de ouders veel? Is er onlangs een broertje of zusje geboren? Gaat het kind voor het eerst naar school? Zijn er problemen in het gezin? Komen de opvoeders tegemoet aan de behoeften van het kind? In welke situatie bijt het nagels en wanneer? Vindt het kind nagelbijten een probleem of is het een probleem van de opvoeder? Deze informatie mis ik, vandaar een algemene beantwoording.
Rustgevende bezigheid
Nagelbijten kan een rustgevende bezigheid zijn. Het geeft een fijn gevoel iets in de mond te hebben, zoals ook met duimzuigen gebeurt. Dat geeft afleiding en ontspanning.
Doorgaans is duimzuigen en nagelbijten een onschuldige bezigheid. Vaak begint het kind er op jonge leeftijd, rond de 3 jaar, mee. Het sabbelt op de vingers en vindt dit prettig. Zo kan het een gewoonte worden. Net als friemelen in je haar. Hier hoeft dus niets achter te zitten. Niks psychisch, om het zo maar te zeggen.
Vrolijke en gelukkige mensen kunnen ook nagelbijten. De vraag is wel: wie vindt dit een probleem, het kind of de omgeving? Vinden mensen uit de omgeving dit een probleem, dan moeten zij zich realiseren waarom. Staat het niet netjes? Hoort het niet? Op zich is dit goed voor te stellen. Toch wil ik erop wijzen dat er hogere morele waarden zijn.
Vindt het kind het nagelbijten ook een probleem, dan kunnen ouders het samen met het kind aanpakken. Ze kunnen het kind helpen door het bewust te laten worden van het moment waarop het nagels bijt. Ook kunnen ze gebruik maken van Bytex, een middel om op de vingers te strijken, zodat het kind zelf direct merkt dat het nagels bijt.
Onvoldoende zuigen
Nagelbijten kan ook andere oorzaken hebben. Een kind is bijvoorbeeld blijven steken in de orale fase. In deze fase, die duurt van direct na de geboorte tot ongeveer 1 jaar, is de mond het lustorgaan. Zuigen is daarin noodzakelijk.
Als het kind in deze fase blijft steken, kan het betekenen dat het kind onvoldoende gelegenheid heeft gekregen om aan de borst of de fles te zuigen. Het kind kan dit tekort gaan compenseren door het doen van activiteiten die leiden tot orale bevrediging.
Wanneer nagelbijten het gevolg is van dit tekort, dan is het belangrijk goed te letten op een aantal basisbehoeften van een kind, zoals liefde, aandacht, warmte, geborgenheid, contact en veiligheid. Door tegemoet te komen aan die basisbehoeften, kan het nagelbijten verminderen.
Ook kan het nagelbijten een gevolg zijn van het feit dat een kind te veel of te weinig wordt geprikkeld. Wordt het kind te veel geprikkeld, dan kan nagelbijten een vorm van stress zijn. Wordt het te weinig geprikkeld, dan kan het een vorm van verveling zijn. Nagelbijten op zich bestrijden heeft dan weinig zin. De opvoeders moeten dan proberen de oorzaak weg te nemen, namelijk de stress verminderen of de verveling opheffen.
Spanningen
Een andere oorzaak van nagelbijten kan zijn als het kind gevoelens van frustratie of agressie niet mag uiten of niet weet hoe deze te uiten. Dan kunnen kinderen die gevoelens op hun vingers gaan botvieren. Nagelbijten is dan een manier om spanningen te doen ontladen.
Op zich is het een vrij onschuldige ontlading in vergelijking met schelden, deuren slaan, schreeuwen, de boel kapot gooien en dergelijke. Wel is het belangrijk het kind te helpen om deze spanningen op te lossen en een uitweg daaruit te zoeken.
Dat geldt ook voor andere spanningen die nagelbijten tot gevolg kunnen hebben. Kinderen die voor het eerst naar school gaan, op zwemles zitten en dat eng vinden, boven hun niveau moeten presteren, een verhuizing achter de rug hebben, thuis onenigheid ervaren, ruzie in de buurt hebben, het overlijden van een geliefde moesten meemaken, kunnen dit soms emotioneel moeilijk verwerken. Er is dan sprake van een sociaalemotioneel probleem. Ook hier is het van belang de spanningen te verminderen of te helpen bij de verwerking.
Liefde en geborgenheid
In de opvoeding staat het kind centraal. Het gaat om het belang van het kind. Opvoeders moeten tegemoet komen aan zijn basisbehoeften, zoals liefde en geborgenheid. Geef kinderen veiligheid en een gevoel van eigenwaarde. Eigenwaarde heeft het jonge kind nog niet van zichzelf, het is afhankelijk van de opvoeders.
Vergelijk kinderen niet met andere kinderen. Elk kind heeft zijn eigen identiteit. Veel problemen lossen vanzelf op wanneer de opvoeders, ouders en leerkrachten aan de basisbehoeften van het kind tegemoet komen.
Mevrouw Keus is oud-docente pedagogiek aan hogeschool Driestar educatief, echtgenote en moeder van drie volwassen kinderen.
Vragen over opvoeding
Hebt u vragen over de opvoeding van uw kind(eren)? Leg ze, eventueel anoniem, voor aan de deskundigen van de vragenrubriek Eigenwijzer. Dat kan door de situatie te mailen naar opvoeding@refdag.nl of op te sturen naar RD, t.a.v. redactie Mensen, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.
De rubriek Eigenwijzer verschijnt in principe eens in de twee weken. De beantwoording zal in algemene zin gebeuren. Bij het stellen van de vragen is het van belang de gezins en opvoedingssituatie uitvoerig te beschrijven. Vragen dienen te gaan over kinderen tot en met de puberteit.
