Monarchie móét moderniseren

Dat de Kamer, de oppositie incluis, tevreden was over zijn optreden, had ongetwijfeld te maken met het feit dat de parlementariërs zich door de minister-president serieus genomen voelden. In tegenstelling tot een maand geleden ging de premier nu uitvoerig op alle gestelde vragen in. Bovendien deed hij zowaar op sommige punten concrete toezeggingen.

Zo beloofde hij paal en perk te stellen aan de mogelijkheid die de Oranjes nu nog hebben om, ook voor privédoeleinden, gebruik te maken van het regeringsvliegtuig en van helikopters en chartertoestellen van Defensie.

Dergelijke toezeggingen zijn niet alleen van belang voor Balkenendes relatie met de Kamer –politiek is nu eenmaal een zaak van geven en nemen–, maar ook voor het Koninklijk Huis zelf. Als puntje bij paaltje komt zijn de Oranjes niet gebaat bij een star vasthouden aan ooit verworven privileges, maar veeleer bij een geleidelijke aanpassing van de monarchie aan eigentijdse normen en waarden.

Een van die normen is dat geldstromen, zeker die waarbij publieke middelen in het geding zijn, transparant moeten zijn. Een andere is dat mensen voorzieningen die ze krijgen om hun ambt uit te oefenen niet moeten gebruiken voor particuliere toepassingen.

Aanpassing aan dergelijke algemeen aanvaarde waarden komt het vorstenhuis uiteindelijk alleen maar ten goede, omdat dit het maatschappelijk draagvlak voor de monarchie versterkt, of ten minste in stand houdt.

Wat dat betreft hadden kabinet en Kamer deze week nog wel een stapje verder kunnen gaan. Het is velen immers een doorn in het oog dat de drie „uitkeringsgerechtigde leden” van het Koninklijk Huis, te weten koningin Beatrix, kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima, geen inkomstenbelasting betalen. Terwijl dit een zaak is die gemakkelijk te corrigeren valt.

Zeker, er is een grondwets­wijziging voor nodig. Maar wat is er in essentie eenvoudiger dan het inkomen van Hare Majesteit, alsmede dat van de kroonprins en zijn eega, royaal te verhogen, om vervolgens over het totale inkomen inkomstenbelasting te heffen?

Premier Balkenende liet deze week merken er niets voor te voelen. Het is een zaak van „vestzak-broekzak”, argumenteerde hij. Wat heeft het nu voor nut de drie Oranjes er eerst een hoop geld bij te geven, om dat vervolgens via de belasting weer af te pak-ken?

Maar dit is geen sterke redenering. Er zullen in dit land veel meer burgers zijn die, als je de belastingen optelt die ze moeten betalen en de subsidies die ze ontvangen, precies op nul uitkomen. In die gevallen zeggen we ook niet: Laat ze maar niets betalen, dat is veel eenvoudiger.

Waar het in dit geval om draait, is dat door het „bruteren” van het salaris van de koningin de al te gemakkelijke kritiek: „De Oranjes zijn rijk én hoeven ook nog eens geen belasting te betalen”, op een eenvoudige wijze kan worden gepareerd.

Zo’n ingreep mag dan vooral een cosmetische zijn, hij is wel degelijk betekenisvol. Hij trekt ons land gelijk met andere landen, zoals Zweden en Engeland, waar de vorst of vorstin ook gewoon inkomstenbelasting betaalt. En hij komt tegemoet aan het rechtvaardigheidsgevoel van burgers. Niet meer, maar ook niet minder.

Bijkomend voordeel is dat we een eerlijker beeld krijgen van de kosten van de monarchie. Krijgt de koningin nu ruim 800.000 euro per jaar, na brutering spreken we over pak-hem-beet 1,5 miljoen euro. Daardoor wordt duidelijk dat onze vorstin niet vijf keer, maar tien keer zo veel verdient als de veel genoemde Balkenendenorm (160.000 euro per jaar). Het kan geen kwaad dat te weten.

In Nederland is het bruteren van de uitkering aan de vorstin al vaker voorgesteld: in 1922, in de jaren zestig. Deze week was het de VVD’er Van Beek die het punt in het debat inbracht. Hij kreeg er de handen niet voor op elkaar. Nog niet.

Maar ooit gaat er vast van komen. De monarchie zal gemoderniseerd zijn, of zij zal niet zijn.