22-12-2009 13:57
| A. de Heer
Hoe calvinistisch bent u? Om daar antwoord op te krijgen, vulden in het achterliggende Calvijnjaar niet minder dan 100.000 Nederlanders de C-factortest van dagblad Trouw in. Wat zegt dit over het calvinistisch gehalte van Nederland? „Niets.”
Het idee voor de C-factortest –met de C van calvinisme– komt uit de koker van Lodewijk Dros, chef religie & filosofie bij Trouw. De test, ontwikkeld in samenwerking met de Vrije Universiteit, werd een „ware hype”, constateert hij. Er verschenen zelfs vertalingen in het Engels en het Duits.
Wat is calvinisme nu eigenlijk? „Over die vraag liep ik in de aanloop naar het Calvijnjaar 2009 na te denken”, zegt Dros. „Ik heb daar vervolgens een essay over geschreven voor onze zaterdagbijlage Letter & Geest. Mijn conclusie was dat calvinisme tegelijkertijd een scheldwoord en een eretitel is. Toen dacht ik: Maar hoe zit het dan met mij? Ben ik een calvinist, ben ik het niet?”
De Trouwjournalist, voormalig gereformeerd predikant, bleek niet de enige die dat wel eens wilde weten. Ruim 90.000 Nederlanders kropen dit jaar achter hun computer om de C-factortest in te vullen. Op de overzichtstentoonstelling ”Calvijn & Wij” in de Grote Kerk te Dordrecht deden nog eens 10.000 mensen hetzelfde. „Een totaalaantal dus van ruim 100.000. Ongehoord veel.”
De foto-expositie ”Calvijn & ik” in het Hof in Dordrecht, een coproductie van Erfgoedcentrum DIEP en Trouw, was eveneens succesvol, aldus Dros. „Zo veel bezoekers had het museum nog nooit gehad. Mensen zeiden erdoor geraakt te zijn: „Zo verschrikkelijk ging het er in mijn jeugd ook aan toe, ja.” Of juist: „Eindelijk is mijn wereld eens in beeld gebracht.” Je kunt nu eenmaal op verschillende manieren geraakt worden.”
De massale belangstelling voor Calvijn en het calvinisme is iets typisch Nederlands, ontdekte Dros. „Net zoals het feit dat elke club die ook maar iets met Calvijn had, apart iets bedacht. Apeldoorn deed dit, vervolgens organiseerde de VU dat. Echt Nederland. En: ook in andere landen was 2009 het Calvijnjaar. Maar alleen hier is het zo aangeslagen. Elders zag je hooguit wat gefrunnik in de marge.”
Uit die landen kwamen dan ook reacties. „Zo van: Wat gebeurt hier! Journalisten uit Finland en Engeland kwamen langs, er belden Zwitsers, Belgen en zelfs een Japanner. De BBC pakte groot uit met de C-factortest, persbureau Reuters besteedde er uitgebreid aandacht aan. Met steeds de vraag: Wat is er in Nederland aan de hand?”
Wat is zíjn antwoord daarop? Dros: „Nederland kampt met een gat. Vroeger waren we lid van een kerk, van een vakbond, of wat ook. Dat zijn we niet meer, en multicultureel willen we ook niet langer zijn. Maar wat zijn we dan wel? Wat is onze identiteit? Sinterklaas, om met Rita Verdonk te spreken? Nee, dat willen we ook niet. Prinses Máxima heeft veel over zich heengekregen toen ze zei dat dé Nederlandse identiteit niet bestaat. Ik denk dat het succes van de C-factortest iets zegt over onze zoektocht naar identiteit.”
En wat zegt dit alles over het calvinistisch gehalte van Nederland? „Eigenlijk niets. Dat Nederland een calvinistisch land is, hebben we overgenomen van Abraham Kuyper, die het had over het calvinisme als de grondtoon van onze samenleving. Maar dat is een constructie. Volgens mij is calvinisme meer dan alleen een religieus verschijnsel, het is een cultuurfenomeen geworden.”
Dat het beeld van Calvijn en het calvinisme in het afgelopen jaar positiever is geworden, zoals wel wordt gezegd, wil er bij Dros niet in. „Ik geloof er niets van. Is daar dan onderzoek naar gedaan? Ik zie zulke beweringen al snel als zelffelicitaties van de betrokken organisaties. Ik vraag me daarbij af: „How do you know?” Laat me de cijfers maar eens zien.”
Wat het Calvijnjaar 2009 misschien wél heeft gebracht, aldus de bedenker van de C-factortest, is dat „de schroom om publiekelijk iets met je eigen traditie te doen, wat is verdwenen. Ik zie in Dordrecht –dé stad van de Nederlandse Reformatie– op dit moment mooie dingen gebeuren. En daar ben ik blij mee.”
