Maak van eten geen machtsstrijd

Het geschetste probleem is herkenbaar voor veel ouders. Het ene kind is kieskeurig, het andere eet te veel en het volgende eet te weinig. Ouders kunnen zich er veel zorgen over maken.

In bovengenoemd probleem gaat het om een slechte eter. Nu is de vraag wanneer een kind te weinig eet lastig te beantwoorden. Het is moeilijk aan te geven wat weinig is. Wat voor het ene kind weinig is, kan voor het andere genoeg zijn. Het ene kind heeft meer voedsel nodig dan het andere, bijvoorbeeld omdat het meer energie verbruikt of sneller groeit. Sommige kinderen hebben geen behoefte aan veel eten. Belangrijk is om te weten of er sprake is van onder- of overgewicht.

Beugel
Bij een eetprobleem is het belangrijk na te gaan wat de oorzaak ervan zou kunnen zijn. Het kan om diverse factoren gaan. In bovengenoemd probleem geeft het kind zelf aan dat dit te maken heeft met het dragen van een beugel.

Dit is mogelijk. De ouders moeten hierover in gesprek gaan met hun kind. Blijkt dat door het dragen van een beugel het kind te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, dan moeten ze samen zoeken naar alternatieven.

Het kan ook zijn dat de dochter de beugel als alibi gebruikt. Een mogelijke oorzaak kan worden gezocht in de relationele sfeer. Ouders hebben grote invloed op het eetgedrag van hun kinderen. Hoe is de onderlinge relatie? Hoe reageren ouders op het eetgedrag van hun kind?

Eetproblemen kunnen een onderdeel zijn van de puberteit en de strijd om onafhankelijkheid. Een kind kan een houding hebben van: ik bepaal zelf wel wat en hoeveel ik eet; ik kan wel voor mijzelf zorgen. Ook heeft in de puberteit soms een herhaling van het gedrag uit de peutertijd plaats, namelijk niet eten om aandacht te krijgen.

De puberteit kan een zeer verwarrende tijd zijn. Aan de ene kant hebben pubers hun ouders niet nodig, maar aan de andere kant hebben ze schreeuwend behoefte aan aandacht. Als ze die aandacht niet krijgen, dan kunnen pubers vervallen in een oude tactiek, namelijk het niet eten.

Slanke vrouw
Gebrek aan eetlust is zo onbewust een middel om meer aandacht te krijgen. Omdat ouders weten hoe belangrijk eten is, letten ze er juist op hoeveel een kind eet. Als ouders te veel aandacht besteden aan niet eten, geeft dat de puber tevens een machtsgevoel. De puber gaat zich verzetten tegen een ouder die hem tot eten dwingt, plaatst op deze manier zijn wil tegenover de wil van de ander. Invloed vanuit de omgeving kan ook een belangrijke rol bij eetproblemen spelen. Met name meisjes worden in de puberteit erg gevoelig voor hun uiterlijk en het ideaalbeeld van een slanke vrouw.

Ook kunnen psychische factoren de eetlust doen afnemen. Bijvoorbeeld: vrees om te worden afgewezen, ongerustheid over het uiterlijk, zorgen over vriendschappen, gevoelens van eenzaamheid.

Een teveel aan snoep, onregelmatige maaltijden en te weinig slaap kunnen de eetlust eveneens tijdelijk remmen.

Hoe lossen ouders dit probleem op? In ieder geval dienen ze ervoor te zorgen dat het kind voldoende positieve aandacht krijgt. Ook pubers moeten ervaren dat hun ouders van hen houden. Dat betekent: tijd vrijmaken voor het kind. Er moet sprake zijn van een betekenisvolle relatie.

Ouders dienen proberen te zorgen voor een positieve gezinssfeer waarin het kind zich veilig voelt. Zij moeten ook laten merken dat ze van hem houden en het belang van zijn welzijn op het oog hebben.

Een puber smacht naar respect en eigenwaarde. Op deze leeftijd zijn twijfels aan zichzelf en gevoelens van minderwaardigheid sterker dan ooit. Juist gedurende deze periode van twijfel aan zichzelf ligt de persoonlijkheid van het kind onder vuur.

Prettige maaltijd
Wanneer ouders alleen maar letten op het eetgedrag en verder weinig optrekken met hun kind, zou het wel eens kunnen zijn dat het eetgedrag op deze manier in stand wordt gehouden. Dan schiet de opvoeding ernstig tekort.

Probeer van de maaltijd iets prettigs te maken, zonder dwang of haast, en breng het eten opgewekt en zonder nadruk op tafel. Dit kan een kind al geweldig helpen in het ontwikkelen van een goede eetgewoonte. Niet voor niets geldt de maaltijd als een gebeurtenis waarbij het gaat om de gezamenlijkheid, het bij elkaar zijn. Dan moet het geen spánnende gebeurtenis zijn.

De stemming is een factor die de smaak kan bederven. Een teveel aan standjes en opmerkingen kan afkeer van eten in de hand werken. Verdriet, tegenzin en spanningen doen het kind met lange tanden of helemaal niet eten. Door meningsverschillen kunnen ze dan „geen hap door de keel krijgen.” Ze hebben al „gegeten en gedronken.” Hevige emotionele contacten, spanningen en opwinding rond het eten werken dus negatief op het eetgedrag.

Eetproblemen kunnen erg vervelend zijn. Soms zijn ze zorgwekkend. De meeste problemen lossen vanzelf echter gelukkig op. Over het algemeen is de beste manier om de aandacht niet te richten op het eetgedrag, maar te werken aan een goede relatie waarin het kind ervaart dat het waardevol is.

Drs. Keus is oud-docente pedagogiek aan hogeschool Driestar educatief, echtgenote en moeder van drie volwassen kinderen.

Tips
- Laat het kind meehelpen bij het koken en samenstellen van de maaltijd.
- Laat het kind het eten van de andere gezinsleden opscheppen. Dat betrekt het meer bij de maaltijd.
- Zorg zo veel mogelijk voor regelmaat. Eet samen op vaste tijden.
- Geef het kind positieve aandacht en praat met elkaar, maar niet over te weinig eten.
- Dwing niet tot eten. Maak van eten geen machtsstrijd.
- Ga als vader eens alleen met de dochter uit eten.

Vragen
Hebt u vragen over opvoeding? Leg ze (anoniem) voor aan de deskundigen van de vragenrubriek Eigenwijzer. Dat kan door de situatie en de (gezins)omstandigheden liefst uitvoerig te mailen naar opvoeding@refdag.nl of op te sturen naar RD, t.a.v. redactie Mensen, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.