20-02-2009 10:37
| W. van Hengel
Niet eerder heeft een vaccinatie in Nederland zo veel stof doen opwaaien als de inenting tegen baarmoederhalskanker. In het dagelijks spraakgebruik ook wel aangeduid als de maagdenprik, omdat de injecties worden toegediend aan 12-jarige meisjes.
De kritiek zwelde vooral aan nadat de Gezondheidsraad vorig jaar april een rapport uitbracht aan minister Klink van Volksgezondheid. Een commissie van de raad adviseerde unaniem om alle meisjes vanaf 12 jaar te vaccineren, te beginnen in 2009.
De vaccinatie biedt bescherming tegen twee seksueel overdraagbare humaan papillomavirussen (HPV), die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken. Er zijn meer dan honderd typen HPV. Van dertien is aangetoond dat ze in zeldzame gevallen na vele jaren tot baarmoederhalskanker kunnen leiden. Het vaccin richt zich alleen op de twee belangrijkste, HPV-16 en HPV-18, en biedt daarmee volgens de fabrikanten 70 procent bescherming tegen baarmoederhalskanker.
Vormt de medische wereld doorgaans een gesloten front als het gaat om de acceptatie van vaccinaties, deze keer lag dat anders. Vooraanstaande epidemiologen als prof. dr. J. W. Coebergh (Erasmus MC en het Integraal Kankercentrum Zuid) en prof. dr. ir. F. E. van Leeuwen (Nederlands Kanker Instituut) lieten in een uitvoerig artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde weten dat de effectiviteit van deze prik nog niet is aangetoond.
De looptijd van studies naar de effectiviteit van de twee beschikbare vaccins, Gardasil en Cervarix –de laatste is door Klink opgenomen in het rijksvaccinatieprogramma– is ongeveer zes jaar. Die periode is te kort om na te gaan of de prik ook daadwerkelijk baarmoederhalskanker voorkomt, aldus Coebergh en Van Leeuwen. Na besmetting met de betrokken HPV-typen kan het wel twintig jaar duren voordat dit leidt tot baarmoederhalskanker. Niet voor niets worden vrouwen pas vanaf de leeftijd van 30 jaar hierop onderzocht door middel van het uitstrijkje.
Overigens betekent besmetting niet dat al deze vrouwen ook baarmoederhalskanker krijgen, veruit het grootste deel blijft ervan gevrijwaard. Het gaat om een zeldzame aandoening met amper 600 nieuwe gevallen per jaar. Bovendien neemt dit aantal al jaren af. Ter vergelijking: borstkanker wordt jaarlijks bij zo’n 12.500 vrouwen vastgesteld. Sterven aan borstkanker zo’n 3500 vrouwen per jaar, baarmoederhalskanker eist jaarlijks 200 vrouwenlevens. Vaccinatie zou leiden tot halvering van dit aantal in pakweg 2030.
De epidemiologen plaatsten ook vraagtekens bij de veiligheid van het vaccin. Daarover zijn volgens hen momenteel onvoldoende gegevens beschikbaar. Onderzoeken hiernaar zijn uitgevoerd met meisjes en vrouwen tussen de 15 en 26 jaar en niet met de doelgroep waar het om gaat, de 12-jarigen. Verbazingwekkend, aldus de epidemiologen. Hun advies luidde dan ook: uitstellen die vaccinatie, mede gezien de astronomisch hoge kosten: 30 miljoen euro per jaar, 21.000 – 30.000 euro per gewonnen levensjaar.
De Gezondheidsraad stelde dat hij geen nieuwe feiten in de visie van de epidemiologen is tegengekomen, maar dat deze op basis van beschikbare gegevens slechts andere afwegingen maken.
Ook het Nederlands Huisartsen Genootschap deed in het artsenblad Medisch Contact een duit in het zakje. De huisartsen stellen dat in Nederland het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker goed is georganiseerd. Vaccinatie in combinatie met bevolkingsonderzoek levert in hun optiek betrekkelijk weinig op en kost veel geld. Een conclusie die staat als een huis.
