Hij trok als een van de eersten de conclusie dat alle levende wezens -planten, dieren en mensen- zijn opgebouwd uit afzonderlijke cellen. Zijn naam is verbonden aan de Schwanncellen die zenuwen omgeven zoals isolatie een elektriciteitsdraad.
Naam: Theodor Ambrose Hubert Schwann
Geboortedatum: 7 december 1810
Sterfdatum: 11 januari 1882
Nationaliteit: Duits
Religie: rooms-katholiek
Vernoeming: Schwanncellen
De Duitse fysioloog Theodor Schwann komt op 7 december 1810 ter wereld in Neuss, bij Düsseldorf. Zijn vader is goudsmid van beroep, maar besluit op een gegeven moment boekdrukker te worden. Met succes.
De middelbare school doorloopt Theodor aan het jezuïetencollege in Keulen. In 1829 vertrekt hij naar Bonn om een soort vooropleiding voor geneeskunde te volgen. De studie medicijnen vervolgt hij in Würzburg en later in Berlijn. In 1834 behaalt hij het artsendiploma. Vervolgens gaat hij aan de slag als laboratoriumassistent van de fysioloog Johannes Müller, die werkzaam is in het anatomisch museum van de universiteit van Berlijn.
In 1838 wordt Schwann benoemd tot hoogleraar anatomie aan de Katholieke Universiteit van het Belgische Leuven. In 1847 vertrekt hij naar Luik om zich daar behalve aan anatomie ook te wijden aan fysiologie.
Zijn belangrijkste ontdekkingen doet Schwann in de vier jaar die hij bij Müller in Berlijn werkt. Zo onderzoekt hij de spijsvertering in de maag en toont aan dat de stof pepsine daarvoor verantwoordelijk is. Ook constateert hij dat gist uit levende cellen bestaat. Vrijwel tegelijkertijd, maar onafhankelijk van Schwann, komt de Fransman Cagniard Latour tot dezelfde ontdekking. Voor die tijd gaat men ervan uit dat vergisting een chemisch proces is, in plaats van een biologisch.
Samen met de bioloog Matthias Jacob Schleiden formuleert Schwann in 1839 de celtheorie. Hierin stelt hij dat niet alleen planten zijn opgebouwd uit cellen, zoals Schleiden eerder aantoonde, maar dat ook dierlijk weefsel uit afzonderlijke cellen bestaat. Hij bewijst dat gespecialiseerde weefsels, nagels, veren en tandglazuur allemaal worden gevormd door en zijn opgebouwd uit cellen.
Naar aanleiding van zijn microscopische bestudering van zenuw- en spierweefsel beschrijft Schwann diverse nieuwe structuren en celtypen. Zo ontdekt hij ook de cellen die vandaag de dag zijn naam dragen: Schwanncellen. Deze wikkelen zich om de uitlopers van zenuwcellen in het zogeheten perifere zenuwstelsel. Deze zenuwen beginnen in het ruggenmerg en lopen van daaruit naar alle delen van het lichaam. Ze geven signalen vanuit de hersenen door aan bijvoorbeeld de arm, zodat die zich buigt.
De cellen zitten als het ware om de zenuwuitloper gerold. In het membraan van Schwanncellen zit de vetachtige stof myeline en de cellen vormen daarmee een zogeheten myelineschede. Die is te vergelijken met de plastic isolatielaag om een elektriciteitskabel.
De myelineschede beschermt en ondersteunt de zenuw. En als deze afsterft, kan een nieuwe zenuw sneller aangroeien doordat deze als het ware een tunnel heeft om door te kruipen.
Een belangrijke rol van Schwanncellen is ook het versnellen van de prikkelgeleiding door zenuwen. Om de 1 à 2 millimeter zit er een kleine ruimte tussen de cellen: de knoop van Ranvier. Een prikkel die door de zenuw gaat, springt van knoop naar knoop. Zo kan een signaal door een geïsoleerde zenuw een snelheid van 120 meter per seconde krijgen, terwijl prikkels door een gewone zenuw met hooguit 4 meter per seconde vooruitkomen.
Over het privéleven van Schwann is maar weinig bekend. Het moet een rustige en gemoedelijke man zijn geweest en zijn leven lang is hij een trouw rooms-katholiek. Tot 1880 doceert hij fysiologie en anatomie aan de universiteit van Luik. Een paar jaar na zijn pensionering sterft hij op 71-jarige leeftijd in Keulen. Waaraan de wetenschapper uiteindelijk overlijdt, is niet bekend.
