06-12-2002 10:59
| L. Vogelaar
De leerling zoekt zijn eigen informatie op en stelt daarmee zijn subjectieve waarheid samen. Hij hopt vluchtig van het een naar het ander, kan zich niet meer concentreren, wordt grenzeloos oppervlakkig en weet steeds minder. Ondertussen mag de leraar nauwelijks meer lesgeven en is hij daardoor steeds minder kennisoverdrager en identificatiefiguur. Zwartgallig gebrom op de huidige onderwijsvernieuwingen? Daarover verschillen de meningen.
Hoog tijd voor een eigen visie van het reformatorisch onderwijs op de didactiek, vinden de onderwijsorganisaties GOLV, VGS, BGS en DGS, de zeven reformatorische middelbare scholen, hogeschool De Driestar en het Hoornbeeckcollege. Gezamenlijk beginnen ze deze maand een tweejarig project om de gedachtevorming rond het nieuwe leren gestalte te geven.
„De moderne onderwijstheorieën laten op onze scholen heel veel alarmbellen rinkelen. Kunnen wij ze zomaar allemaal overnemen? Dat is de vraag die steeds weer naar voren komt”, vat projectleider drs. J. Braaksma van dienstencentrum DGS samen.
Lerarenvereniging GOLV heeft de gedachtevorming over het leren de afgelopen twee jaar als jaarthema gehad. ”Leren... voor de verandering”, is de slogan dit jaar. Tijdens de recente regionale onderwijsdagen stonden ruim 900 leerkrachten stil bij het leren rond beeldende kunst.
Het jaarthema mondt uit in een debat tijdens de komende jaarvergadering op 27 december. Na zijn inleiding gaat directievoorzitter W. Büdgen van het Wartburgcollege in debat met drs. L. Jansen (basisschoolbestuurslid en ouder), groepsleerkracht M. Stelwagen en pabo-student Pieter Dirk Blom. En dat alles onder leiding van Hoornbeeck-directielid drs. G. Bergacker. De zaal mag meedoen. „We vonden dit een mooie gelegenheid om eens een wat andere opzet voor onze jaarvergadering te kiezen”, zegt GOLV-voorzitter A. Karens. „Niet meer alleen een inleiding en een forum, maar een grotere inbreng van de zaal. Ook dát is eigentijds. De komende jaren wisselen we beide werkvormen wellicht af.”
Theorie en praktijk
Met het debat gaat het bezinningsproject van start dat op initiatief van de GOLV is opgezet. In maart begint een serie van zeven bijeenkomsten waarin deskundigen spreken over de lessen in de Bijbel en de christelijke traditie voor de huidige didactiek. Na deze theorievorming volgt een onderzoek, met hulp van studenten van De Driestar, naar de huidige onderwijspraktijk op de reformatorische scholen, van primair onderwijs tot hbo.
De resultaten van de bijeenkomsten en het onderzoek worden vervolgens gespiegeld aan de ontwikkelingen in de moderne leerpsychologie. Daaruit worden conclusies getrokken voor een reformatorische visie op het leren. Belangstellenden kunnen de komende twee jaar ook aan de discussie meedoen via een platform op de website van de GOLV. „We hopen op brede deelname. Scholen moeten hun personeel daarvoor dan wel de tijd en de ruimte geven.”
Braakliggend terrein
Gedachtevorming over de didactiek is er nog niet zo veel geweest, zeggen Braaksma en Karens. „Negentig jaar reformatorisch basisonderwijs en dertig jaar eigen middelbare scholen hebben wel meningsvorming en publicaties rond de pedagogiek opgeleverd, terwijl ook heel veel nagedacht is over de leerstofinhoud en de ontwikkeling van eigen methoden. Een visie op het leren is echter min of meer braakliggend terrein.
Het is best een kluif en de uitkomst is niet voorspelbaar. We bemerken echter de noodzaak om een eigen kleur te geven aan de huidige onderwijsvernieuwingen, die zich richten op grotere zelfwerkzaamheid van de leerlingen en een vermindering van het klassikale en frontale lesgeven. Daarbij proberen we allereerst te onderscheiden wat een modegril is en welke veranderingen waarschijnlijk blijvend zullen zijn.
Naast principiële bezinning moeten we ook nadenken over de effectiviteit van leermethoden. Te veel zelfwerkzaamheid kan leiden tot nieuwe saaiheid. Dan ga je weer verlangen naar de docent die gewoon een goed verhaal vertelt.”
Identificatiefiguur
Dat een monoloog van 50 minuten volgens velen uit de tijd is, zal een blijvende verandering zijn, verwacht Braaksma. „Het is voor een deel van onze leraren echt een verlammend dilemma. Als je het frontaal lesgeven als de enige manier ziet waarop de gezagsrelatie tot haar recht komt, belemmert dat het nadenken over het lesgeven. Is de leraar in zijn nieuwe rol minder identificatiefiguur dan vroeger? Bij de praktijkvakken in het vmbo gebeurt het lesgeven toch ook niet frontaal? Zijn die leraren dan minder identificatiefiguur? De leerlingen zullen dat niet zo ervaren.”
„De Floriade, waar ik de afgelopen zomer rondliep, deed me sterk denken aan de leerling van vandaag”, zegt Karens. „Je werd overal beziggehouden, het was allemaal maar vluchtig en na de ene impuls kwam direct de volgende. Dat is de dynamische maatschappij waarin onze leerlingen opgroeien. Het concentratievermogen neemt af en de leerstof bezinkt minder. Het onderwijs moet bij deze leerlingen aansluiten. Maar hoe? Daarover denken we in dit project na vanuit onze eigen identiteit. We nemen misschien wel eens te klakkeloos over wat ons door anderen wordt voorgeschoteld.”
Leerkracht
Dat laatste geldt ook voor de visie op de leerkracht, vindt de GOLV-voorzitter. „Alom hoor je praten over competentieverhoging, optimalisering, kwaliteitsmeting enzovoorts. Dat kan ertoe leiden dat je het personeel als een groep gelijksoortige krachtpatsers moet gaan beschouwen, zonder oog te hebben voor zwakheden en gebreken. Er zijn dan nog maar twee soorten mensen in je team: toppers en tobbers.
Als ik zie hoe er ook op onze scholen vaak gereageerd wordt op fouten van leerkrachten, vraag ik me af hoe lang het nog duurt voordat ouders en leerlingen allerlei eisen aan het onderwijs en de leerkrachten gaan stellen. Dan kom je wel in de knoop met je visie op de gezagsrelaties binnen de school. Dat neemt het streven naar bekwaamheid en kwaliteitsverbetering natuurlijk niet weg, maar we moeten ons niet klakkeloos door het huidige rendementsdenken laten leiden. Al dergelijke ontwikkelingen vragen om een grondige doordenking.”
