20-11-2009 10:43
| Drs. H. D. Keus-Jonker
Vraag: Het avondeten kan van de oudste in ons gezin (17) niet snel genoeg gaan. De jongste (10), die wat langzamer eet, moet het ontgelden en krijgt van de oudste constant aansporingen om door te eten. De jongste wordt het op een gegeven moment zat en doet er dan bewust wat langer over. De maaltijd duurt niet lang; met een halfuur zijn we klaar. Hoe houden we het gezellig? Hebt u tips?
De uitspraak ”Het gezinsleven is een voorportaal voor het latere leven” is veelzeggend. Kinderen leren thuis met elkaar om te gaan. Thuis is een leerschool voor het leven. De kinderen in de beschreven situatie ervaren dit aan den lijve. Ze dagen elkaar uit; dat is heel spannend.
De oudste zoon, we noemen hem Niels, vindt dat het eten veel te lang duurt. Hij uit zijn ongenoegen hierover en begint af te geven op zijn jongste broer, die we Joost noemen.
Machtsstrijd
Joost merkt dat als hij langzaam eet, hem dit veel oplevert, namelijk aandacht en in zekere zin ook macht. Joost heeft Niels in zijn macht. Die moet namelijk wachten tot hij klaar is. De ouders reageren ook op deze situatie. Kortom, de kans is groot dat de situatie Joost veel aandacht oplevert. Weliswaar negatieve aandacht, maar toch.
Wat gebeurt er precies? Hoe ontstaat deze situatie? Wie geeft er aanleiding toe? Voor Niels duurt het eten te lang en hij gaat zich ergeren. Deze irritatie richt zich op Joost. Die daagt zijn broer uit door nog langzamer te eten.
Daardoor hebben Niels’ opmerkingen voor Joost niet alleen een negatief effect, maar vooral een positief effect. Joost krijgt er aandacht door. Hij voert samen met Niels een machtsstrijd.
Het lijkt erop dat Joost het in deze situatie steeds wint. Dat is niet goed. Niels moet steeds wachten tot zijn broer klaar is met eten. Hij is dan altijd de persoon die verliest en dat is negatief voor hem. Ook hij zou een overwinning moeten kunnen ervaren.
Dat het in een gezin schuurt, is beslist niet negatief. Wanneer echter één kind altijd wint, is dat niet goed voor de verhoudingen. Ouders dienen hier goed op te letten. Wanneer beide kinderen wel eens winnen, hoeven ouders niet direct in te grijpen. Is dat niet het geval, dan moeten zij hierin verandering brengen.
De vraag kan ook worden gesteld voor wie die kibbelarijen nu het grootste probleem zijn, voor de kinderen of voor de ouders. Hebben de ouders moeite met dit soort ‘gevechtjes’ en verstoort dit hun ideaal van een harmonieus gezin?
De houding en het optreden van ouders is van groot belang in de omgang met én tussen kinderen. Zij moeten regels stellen en duidelijke grenzen aangeen. Dat is een eerste vereiste.
Ook de manier van optreden is belangrijk. Ouders dienen op een rustige manier te reageren. Het is van belang daarbij voldoende aandacht te geven aan gewenst gedrag van de kinderen. Dat werkt beter dan alleen maar (negatief) te reageren op wat fout ging of door constant te verbieden.
Door de aandacht op iets anders te richten, bijvoorbeeld door het maken van een grapje, kunnen opvoeders kinderen afleiden van negatief gedrag. Vaak gaan kinderen klieren als ze geen positieve aandacht krijgen.
Fundamenteel is het gezinsklimaat thuis. Hoe gaan ouders met elkaar en met de kinderen om? Houden ze van hun kinderen of ervaren ze die als lastig? Mogen de kinderen hun zegje doen of worden ze overheerst? Stimuleren ouders hun kinderen ten goede, ook in het met en voor elkaar bezig zijn als leden van het gezin? Het is belangrijk dat ouders veel contact hebben met hun kinderen en hen vaak aanmoedigen.
Ook dienen ouders hun kinderen los van elkaar te zien. Onwillekeurig zien zij het ene kind tegen de achtergrond van het andere. Vaak moet de oudste wijzer zijn dan de jongste. Door alle kinderen regelmatig persoonlijke aandacht te geven, ontstaat er onderling minder geharrewar en wordt de band tussen ouders en kinderen sterker.
Andere aanpak
Niels’ ouders dienen te beseffen dat hun oudste zoon 17 jaar is en daarom een andere aanpak nodig heeft dan de jongste. Niels is geen klein kind meer en moet op een manier deel uitmaken van het gezin die bij zijn leeftijd past.
In dat gezin gelden bepaalde regels waarmee hij rekening heeft te houden. Maar het is ook belangrijk hem bij bepaalde zaken te betrekken. Zo is het belangrijk hem te vragen waarom hij vindt dat de maaltijd te lang duurt en wat er volgens hem aan kan worden veranderd.
Het is van belang aandachtig te luisteren en mogelijk te ontdekken waar zijn ongenoegen vandaan komt. Komt hij iets tekort? Is het een vorm van aandacht trekken? Wat heeft hij nodig? Zit hij niet goed in zijn vel? Heeft het mogelijk te maken met zijn leeftijd? Als dat laatste het geval is, heeft zijn ongenoegen een diepere achtergrond. Dan is niet Joost de werkelijke reden van Niels’ ongenoegen. Het is dan belangrijk begrip te tonen voor het probleem waar Niels mee zit.
Als kinderen merken dat er ruimte is voor vragen en opmerkingen, ervaren ze dat het heel belangrijk is om met elkaar te praten. Niels mag vertellen wat hem dwarszit. En hij hoort waarom een gezamenlijke maaltijd zo belangrijk is en ook dat het ontzettend fijn is dat hij daarbij is.
Goede relaties binnen het gezin zijn van onschatbare waarde. Wanneer Niels goede argumenten heeft voor zijn stelling dat de maaltijd te lang duurt, dan moeten deze worden gehoord. Mogelijk komt het tot een goed compromis.
Wel dienen ouders de hoofdlijnen te bepalen. Zoals: de maaltijd wordt altijd afgesloten met Bijbellezen en gebed. Botsingen horen bij opvoeden en kibbelen is heel gewoon is.
Tips
Neem niet te snel aanstoot aan gekibbel.
Bepaal de hoofdlijnen.
Zorg dat kinderen elkaar eerlijk behandelen.
Luister naar de argumenten van kinderen en honoreer ze eventueel.
Voorkom ongelijke onderlinge strijd met altijd dezelfde winnaar.
Maak de maaltijd gezellig.
Geef elk kind ook persoonlijke aandacht.
Gebruik afleiding en humor als pedagogische middelen.
Communiceer goed, praat veel.
