29-12-2006 10:07
| gewijzigd 29-12-2006 10:10
| Drs. Sarina Brons-van der Wekken
Eerst wil ik wat algemene informatie over peuters geven. Rond de leeftijd van anderhalf jaar start er een grote verandering. Een peuter begint zijn eigen identiteit te vormen. Hij merkt dat hij zelf iemand is, los van zijn ouders, broertjes en zusjes. Hij kan zelf lopen, iets pakken, iets willen. Zelf iets doen geeft een gevoel van macht. Dat zie je ook terug in de taal: „Ikke doen.” „Nee, ikke wil niet.”
Die eigen wil is niet erg doelgericht. Het enige dat telt is dat de peuter het zelf plezierig heeft. Zijn denken is nog heel sterk egocentrisch. Hij staat zelf in het middelpunt. Hij denkt en handelt vanuit zijn eigen beleving.
Sommige ouders denken dat hun peuter hen expres dwars zit. Dat klopt niet. Hij denkt alleen maar aan zichzelf.
Bezorgdheid
Terug naar de maaltijd. Een kind in de peuterpuberteit wil zelf baas zijn over zijn lichaam. Een peuter ontdekt dat hij nee kan zeggen tegen een bord eten. Dat geeft hem een gevoel van macht. Hij wil zelf ruimte om te bepalen wat, wanneer en hoe hij eet. Hij experimenteert met deze macht.
Veel ouders zijn bezorgd of hun kind wel voldoende eet en dringen aan, of dringen het eten zelfs op. Tot en met gedwongen voeren. Hoe standvastiger de ouders van plan zijn er iets in te krijgen, des te koppiger wordt de peuter. Ouders kunnen deze machtstrijd niet winnen. Een kind dat niet wil eten, doet het ook niet.
Maar een kind moet toch eten? Een belangrijk punt is dat de maaltijd geen machtsstrijd moet worden. Aandacht besteden aan niet eten is een vicieuze cirkel. Want negatieve aandacht werkt toch belonend. Daardoor blijft een kind zich verzetten tegen eten.
Het in het vooruitzicht stellen van iets lekkers werkt ook op deze manier. Als een kind moeilijk blijft doen onder het eten, krijgt het een snoepje in het vooruitzicht. Eet het normaal, dan krijgt het niets. Dus blijft het lastig doen.
Frustrerend
De vraagstelster noemt het erg frustrerend dat haar dochter op het kinderdagverblijf een heel bord macaroni eet, terwijl ze thuis alleen het gehakt er tussenuit vist.
Eigenlijk is dit helemaal niet vreemd. Het wijst erop dat eten thuis te veel een machtsstrijd is geworden. Kennelijk lukt het de peuter uitstekend om moeder op de kast te krijgen. Zolang moeder iets wil dat een peuter kan weigeren, blijft het voor dit kind lonend om het te vertikken.
Het zou overigens aardig zijn om te kijken wat er gebeurt als moeder benadrukt dat het vlees echt op moet. Grote kans dat een peuter dan het vlees gaat weigeren. Zo voorspelbaar zit een peuter wel in elkaar. Maar goed, omdat het de bedoeling is dat een kind gevarieerd eet, is dit natuurlijk geen oplossing.
Het lijkt me duidelijk dat de sleutel ligt in het vermijden van een machtsstrijd. Enkele tips:
- Besteed geen aandacht meer aan het wel of niet leeg raken van het bordje. Dat houdt ook in dat je niet overdreven prijst als het eten beter gaat.
- Schep een klein beetje op. Neem het bord weg als de gang klaar is. Na-eten is niet de bedoeling.
- Maak het gezellig en ga zelf lekker eten. Vermijd een gespannen sfeer aan tafel. Hoe meer spanning, des te moeilijker wordt het voor een kind om te eten. Praat over leuke dingen van de dag.
- Betrek kinderen bij de voorbereiding van de maaltijd. De vraagstelster geeft aan dat het perfect helpt als haar dochter de aardappels mag aangeven en later in de pan water mag doen. En zelf mag opscheppen. Dat geeft het gevoel van macht aan de peuter.
- Het is niet slim om de maag te vullen met tussendoortjes. Dat gebeurt niet in het gezin van de vraagsteller, dus dat is alleen maar goed.
- Het kan helpen om een peuter te laten kiezen. Wil hij een of twee scheppen? Of welke van de twee groenten? Het keuzemoment is belangrijk voor zijn idee van controle.
- Wees ervan doordrongen dat een machtsstrijd averechts werkt. Het gaat erom dat een kind positieve aandacht krijgt als hij eet en geen aandacht krijgt als hij niet eet. Wanneer het niet meteen lukt, de moed niet opgeven. Bedenk dat peuters in vergelijking met de babytijd niet veel eten nodig hebben.
- Ouders maken zich vaak ten onrechte bezorgd of hun kind voldoende binnenkrijgt. De vragensteller geeft aan dat haar dochtertje goed groeit, zich goed ontwikkelt en overduidelijk niets tekort komt! Je mag ervan uitgaan dat een gezond kind dat honger heeft, heus wel eet.
Sarina Brons-van der Wekken is echtgenote, moeder van drie kinderen en psychologe. Vragen over
opvoeding
Heeft u vragen over de opvoeding van uw kind(eren)? Leg ze, eventueel anoniem, voor aan de deskundigen van de vragenrubriek Eigenwijzer. Dat kan door de situatie te mailen naar opvoeding@refdag.nl of op te sturen naar RD, t.a.v. redactie Mensen, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.
De rubriek Eigenwijzer verschijnt in principe eens in de twee weken. De beantwoording zal in algemene zin gebeuren. Bij het stellen van de vragen is het van belang de gezins en opvoedingssituatie uitvoerig te beschrijven. Het dient te gaan om kinderen tot en met de puberteit.
