„Zuinig zijn op kerkelijk erfgoed”

Kerkgebouwen worden al op grote schaal hergebruikt, maar elke gemeente en elk kerkbestuur moet daarin zelf een weg vinden. J. Slager (CDA), J. Bouma (PvdA) en A. Smits (VVD), lid van de Provinciale Staten van Overijssel, ontdekten in 2008 dat niemand weet waar hij of zij terechtkan. „De kerkgebouwen die leeg komen, mogen niet verloren gaan”, zei Slager gisteren in Zwolle, op het symposium ”Kerken, orgels en hun nieuwe bestemming”. De bijeenkomst was „een eerste aanzet om het probleem bij iedereen tussen de oren te krijgen. We moeten zuinig zijn op ons erfgoed.”

Landelijk zullen de komende tien jaar naar verwachting 1200 kerken de deuren definitief sluiten. Het is onbekend waar kerkgebouwen leeg komen te staan. Bouma: „De problemen spelen veelal lokaal. Als een kerkbestuur besluit een gebouw af te stoten, hangt het dat niet aan de grote klok. Het is niet iets waar je trots op bent. Zo blijft het probleem onder de oppervlakte.” Reden voor de provincie Overijssel om een website te lanceren: herbestemdekerkeninoverijssel.nl.

Provinciale orgeldag
In de Dominicanenkerk in Zwolle luisterden specialisten aandachtig naar het spel van organist Dick Sanderman. Zijn spel illustreerde de waarde van een monumentaal orgel in een kerkgebouw. „Toch blijft het orgel vaak een sluitpost bij de overwegingen om een gebouw af te stoten of elders nieuw te bouwen”, zei W. Diepenhorst van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (voorheen RACM). „Wat niet iedereen weet, is dat een orgel een nagelvast onderdeel van een kerk is. Wordt een kerkgebouw gewijzigd, dan moet ook gekeken worden naar het orgel.”

De Provinciale Staten van Overijssel hebben 6 ton beschikbaar gesteld als eerste steun in de rug bij restauraties van onder meer orgels. Voor orgels is alleen subsidiegeld van het rijk beschikbaar als deze in een rijksmonumentaal gebouw staan of komen te staan.

Het doet Diepenhorst pijn aan het hart als hij weer eens een orgel tegenkomt dat langzaam wegkwijnt. „In Utrecht is een oude kerk een café geworden. Middenin is een groot orgel blijven staan omdat de eigenaar dit mooi vindt. Er staan tafeltjes bijna tegen het orgel aan en op de rand branden waxinelichtjes. Dit is een mooi voorbeeld waarbij te overwegen valt het orgel hier weg te halen. De staat van een dergelijk instrument gaat achteruit, zeker als er niet op gespeeld wordt.”

Dat monumentale orgels de afgelopen jaren massaal gesneuveld zouden zijn, is een fabel, stelde Diepenhorst. „Monumentale orgels zijn de afgelopen vijftig jaar niet gesloopt. Onder meer door kerkfusies verliezen jaarlijks twee monumentale orgels hun functie. In al die gevallen hebben we deze weten te herplaatsen.”

Om de orgels te kunnen bewaren, verscheen er een overzicht van, geschreven door M. Seijbel, directeur van het Nationaal Historisch Orgelmuseum in Elburg: ”Bekende en onbekende orgels langs de IJssel (provincie Overijssel)”. Uit zijn boek blijkt dat de orgelhistorie van Overijssel groter is dan gedacht. Seijbel: „Ik roep op om het niet bij een boek alleen te laten. Maak van deze dag een provinciale orgeldag.”