Theologen werken aan imago Calvijn

Dat blijkt uit een deze week verschenen rapport van een internationaal overleg vanwege het Calvijnjubileum in 2009. In dat jaar is het vijf eeuwen geleden dat de reformator in de Franse stad Noyon ter wereld kwam.

Het initiatief tot de internationale bijeenkomst, die in april plaatshad in Genève, ging uit van de WARC, de wereldfederatie van kerken van gereformeerde signatuur. Doel was het vinden van wegen om de betekenis van Calvijn voor vandaag aan de kerken duidelijk te maken.

Het rapport noemt vier stereotype beelden van Calvijn die „steeds weer opduiken”: de leer van de dubbele predestinatie (God verkiest en verwerpt mensen), de sobere leefregels die hij de inwoners van Genève oplegde, zijn aandeel in de terechtstelling van de ’ketter’ Michael Servet, en zijn rol bij de ontwikkeling van het moderne kapitalisme.

Deze opvattingen berusten volgens de opstellers van het rapport op een verkeerd beeld van de „historische werkelijkheid”, waardoor de „daadwerkelijke betekenis van de reformator onvoldoende op waarde wordt geschat.” Ze roepen theologen, andere academici en „het hele volk van God” ertoe op de erfenis van Calvijn opnieuw te onderzoeken. De geschriften, preken en commentaren van de reformator moeten daarbij het uitgangspunt vormen.

In het rapport onderstrepen zij het belang van Calvijn voor de voortgang van de Reformatie in de zestiende eeuw. „De draagwijdte en de coherentie van zijn denken hebben de uitbouw van de gereformeerde kerken mogelijk gemaakt. Zonder Calvijn zou de Reformatie een andere weg zijn gegaan.”

Dat betekent volgens de opstellers van het rapport niet dat Calvijn een heilige was. „Op bepaalde momenten voldeed zijn optreden niet aan de maatstaf van zijn eigen overtuiging. Zijn woordkeuze tijdens disputen met theologische tegenstanders maakt het lezen van sommige van zijn geschriften moeilijker.”

Acht aandachtsgebieden moeten het stereotype beeld van Calvijn bijstellen. Dat zijn onder meer de verkondiging van de heerlijkheid van God, het centraal stellen van Jezus Christus, de werking van de Heilige Geest in schepping en verlossing, het beroep op de Heilige Schrift, Gods wil over alle terreinen van het leven en de inzet voor de eenheid van de kerk.

Enkele deelnemers aan de bijeenkomst in Genève geven in het rapport aan welk imago Calvijn in hun land heeft. In het overwegend lutherse Duitsland zouden de „bekende vooroordelen en mythen rond Calvijn” aandacht moeten krijgen, omdat die zijn boodschap in de weg staan.

In Hongarije heeft Calvijn een veel betere naam, aldus dr. Gusztáv Bölcskei, bisschop in de Gereformeerde Kerk van Hongarije. De reformator wordt er alom gerespecteerd - niet alleen in de kerk, maar ook in de samenleving. „Mensen brengen calvinisme in verband met onafhankelijkheid, onderwijs en cultuur.” De oorzaak van deze positieve houding ligt volgens hem in het ontstaan van Hongarije in de zestiende eeuw.

De Chinese hoogleraar Aiming Wang denkt dat het gedachtegoed van Calvijn in zijn land „zeer bruikbaar” kan zijn voor de groeiende kerk. „Daarom streven we naar een Chinese vertaling van de Institutie.”

De Franse deelnemers aan het overleg in Genève zien het jubileum in 2009 als een „eenmalige gelegenheid om Calvijn als een internationaal invloedrijk persoon bekend te maken.”

Prof. dr. H. J. Selderhuis, hoogleraar kerkgeschiedenis en kerkrecht aan de Theologische Universiteit Apeldoorn, hoopt dat de bestudering van Calvijn zal bijdragen aan de kerkelijke eenheid in Nederland.