En terwijl het Stadhuis (er vlakbij) helemaal vrij op het grote marktplein staat (ook al uniek in Nederland), is de St. Janskerk aan alle kanten ingebouwd. Aan de zuidzijde is zelfs alleen maar een smal pad tussen de kerk en de ’overburen’. Heel romantisch! Vooral ’s avonds, als in de schemering de straatlantaarns aan gaan.
Mijn herinneringen hebben met name te maken met een basisschoolproject, een Avondmaalsdienst, een kerkdienst en de ingebruikname van het Moreau-orgel. De eerste drie gebeurtenissen zo’n zeventien jaar geleden en de laatste zelfs 27 jaar!
Van 1989 tot 1997 gaf ik les aan de Johannes Calvijnschool in Gouda. Elk jaar besteedden we in alle groepen een paar weken aan een speciaal schoolproject en in 1991 was dat onze mooie stad. Met de leerlingen van groep 5 deelde ik de verwondering over het vakmanschap van de mensen die honderden jaren geleden zulke prachtige gebouwen konden maken en in het bijzonder zo’n grote, hoge kerk.
En in de klas werd de St. Jan nagebouwd! Van Legosteentjes!
Willem-Servaas van der Valk mocht de bouwmeester zijn en hij kweet zich voortreffelijk van zijn taak. Het viel echter niet mee om van alle verschillende steentjes één goed geheel te maken.
Nadat eerst per kind het aantal, de kleur en het formaat waren opgeschreven, begon, aan de hand van een ’bouwtekening’ op het bord, het grote werk, op een tafel voorin de klas, naast het orgel. En het lukte! Wat waren ze trots en blij, toen er een echte kerk was verrezen en ze begrepen ook gelijk veel beter hoe God van Zijn kinderen -ook zo verschillend van vorm en kleur- één grote, mooie tempel maakt.
Beiaardier
Zaterdags voor het project begon, was ik naar de St. Jan gegaan om foto’s te nemen en de toren te beklimmen. Vanaf die hoogte heb je een prachtig uitzicht over het dak van de kerk en de stad… en ook over de Markt, waar zaterdags, zoals de naam zegt, markt wordt gehouden.
De beiaardier was die middag ook aan het werk en hij vond het goed dat ik hem, tijdens het slaan op de toetsen, fotografeerde. Wat klonken die bronzen klokken oorverdovend daarboven!
Ter afsluiting van het project ging ik op een middag met de klas per fiets naar de kerk. De koster leidde ons rond. Vooral de ramen met de bijbelverhalen vonden de kinderen mooi. En de grafzerken in de zijpaden maakten diepe indruk op hen. Dat daar, onder hun voeten, nu al eeuwenlang mensen wachtten op de opstanding!
De titel van het projectboek was: ”Gouda, op Jeruzalem na, de mooiste stad van de wereld.”( ! ) Waarom had ik voor deze titel gekozen? Een paar weken eerder kwam het zo uit, dat ik bij de viering van het Heilig Avondmaal juist aan de korte kant van de lange tafel kwam te zitten, met uitzicht op het Koor.
En tijdens het doorgeven van brood en wijn zag ik daar opeens, door het licht van de hoge ramen heen, een beeld van Jeruzalem. Het was of de Heilige Geest me erheen trok: wég uit Gouda, naar Jeruzalem!
Een jaar later, tijdens de herfstvakantie van 1992, ging ik inderdaad voor het eerst naar Israël en weer vijf jaar later nam ik afscheid van Gouda om in Jeruzalem les te gaan geven! Door Gods goedheid woon ik er nog steeds.
Schilderij
Het schilderij dat ik naar aanleiding hiervan maakte, hangt nu tegenover mijn bed, zodat ik ’s morgens, als ik wakker word, vaak een poosje kijk naar de St. Jan, de Citadel, de duif, de Avondmaalstafel en de Bijbel, het oude en tegelijk altijd weer zo nieuwe Woord van God.
In de St. Jan heb ik veel preken gehoord, maar de prediking die mij het meest is bijgebleven, is die van de grijze ds. H. G. Abma, ex-SGP-kamerlid en vader van de huidige Goudse predikant, op 13 oktober 1991. Hij verbond Psalm 4 van de verdreven David met Handelingen 7:60, over het ontslapen van Stefanus. Beiden hadden te maken met „mannenbroeders” die zich tegen hen keerden. Beiden hielden toch steeds het oog op God gericht en gingen onverschrokken door met het bekendmaken van Zijn redding. Beiden zochten, ondanks alles, het goede voor hun vijanden. David verlangde naar nog meer licht van Gods gezicht; Stefanus straalde als een engel. David ging, in levensgevaar, vredig liggen om te slapen; Stefanus ontsliep zonder angst voor de dood.
Aan het eind van de preek zei ds. Abma: „Soms gaat de slaap ongemerkt over in de dood. Maar voor wie een vriend van God is, is de dood geen verschrikking, maar een doorgang naar het eeuwige leven.” Zo is hij zelf, nog geen drie maanden later, in vrede gaan slapen.
We zongen in de dienst ook Psalm 119:83 - Uw liefdesdienst heeft mij nog nooit verdroten, waarbij de organist het orgel boven alles uit deed jubelen.
Orgel
Ook vanwege dat orgel heb ik een speciale band met de St. Jan. Anderhalve eeuw nadat de kerk voltooid was, werd met de bouw ervan begonnen. En in de kerkdienst op zondag 13 mei 1736 wijdde de gemeente het in, met het zingen van Psalm 150: Laat nu God geprezen zijn, in Zijn heiligdom zeer fijn!
Zes keer werd het daarna gerestaureerd. Op 26 juni 1981 -na meer dan drie jaar te hebben gezwegen- nam men het voor de laatste keer weer in gebruik. Ik was zo gelukkig ervoor te worden uitgenodigd.
Nadat we opnieuw Psalm 150 hadden gezongen, nu uit het Liedboek, speelde organist Arie Keyzer bewerkingen van 7 psalmen. Een heel mooi en toepasselijk concert!
Gedichten
Nel Benschop maakte twee gedichten ter gelegenheid van de restauraties van de kerk (die duurde van 1964 tot 1980) en van het orgel. Het gedicht voor de vernieuwde St. Jan staat op een groot bord dat in de kerk hangt.
Gouda’s St. Jan, begrip voor alle tijden,
die eeuwen schoonheid op haar pijlers torst;
verwoest, gerestaureerd in vreugd en lijden,
de plaats waar God tot drinken geeft wie dorst.
Moge het lied van lof haar ruimten vullen
en moge deze kerk het kruispunt zijn
waar God en mens elkaar ontmoeten zullen.
Kerk van Sint Jan: vóór alles Gods domein!
