Nieuw calvinisme in Amerika

De vraag is of dit een onbedoelde hint is om een gangbaar beeld van Calvijn als een onverzettelijke ‘stijfkop’ te relativeren. De man was kennelijk niet zó onbeweeglijk en star als men soms wil doen geloven. Of zou dat beweeglijke hoofd ons misschien aan het denken moeten zetten over de vraag of de reformator zijn hoofd zou hebben geschud als hij had geweten wat er allemaal overhoop wordt gehaald ter gelegenheid van zijn geboortejaar? In Zwitserland is er zelfs een horlogemaker die een Calvijnuurwerk heeft ontworpen dat 55.000 Zwitserse frank moet kosten.

In Amerika verscheen recent een artikel in het opinieblad Time waarin het ‘nieuwe’ calvinisme tot de tien belangrijke thema’s wordt gerekend die de wereld op dit moment aan het veranderen zouden zijn. Zou Calvijns gedachtegoed dan toch belangrijker zijn dan wel wordt gedacht? In elk geval blijkt Calvijn nog niet buiten beeld te zijn. Al blijft het de vraag of het vastgeroeste beeld dat men van hem heeft ooit verdwijnt. Voor velen blijft Calvijn de strenge pleitbezorger van een verkiezingsleer waarbij een Godsbeeld hoort dat weinig ruimte overlaat voor de mens met zijn vragen en zijn zoeken. Daarbij zou de rigide tucht in Genève alle levensvreugde uit de stad hebben verdreven. Ook in Amerika zijn dat de eerste zaken waaraan men denkt bij de naam Calvijn.

Colloquium

Het colloquium van de Calvin Studies Society dat vorige week in Grand Rapids plaatshad, stond in het teken van de beeldvorming van Calvijn en het calvinisme dat zich op hem baseert. De titel was ”John Calvin: Myth and Reality”. Bezoekers zijn vooral zij die aan Amerikaanse universiteiten en kerkelijke opleidingen betrokken zijn bij kerkhistorisch onderzoek en onderwijs. Daarnaast is het ook een goede gelegenheid voor doctoraalstudenten en promotie­kandidaten om de voortgang van hun project te toetsen aan de voortgang van wetenschappelijk onderzoek. De wandelgangen zijn bij zo’n colloquium of samenspreking zeker niet de minst belangrijke plaatsen. Er zijn altijd buitenlandse leden aanwezig, onder wie ook enkele Nederlanders.

Er worden in Amerika meer conferenties georganiseerd in dit Calvijnjaar. Prof. Joel Beeke organiseert in augustus een conferentie. Er is ook een organisatie die vooral in het zuiden van de Verenigde Staten het herdenkingsjaar aangrijpt om via publicaties en zelfs een uitgebreide tour door het Europa van Calvijn het belang van de gereformeerde traditie te onderstrepen. Het Theologisch Seminarie van Pittsburgh viert de verjaardag van Calvijn op 10 juli met een dag die zich kenmerkt door ”reflectie en humor”.

Revival

Is er in Amerika sprake van een calvinistisch revival? Het artikel in Time noemt het opmerkelijk dat theologen als John Piper (Minneapolis), Marc Driscoll en Albert Mohler zo veel aantrekkingskracht lijken te hebben op mensen die de oppervlakkigheid van de evangelische cultuur moe zijn. Vooral veel jonge christenen zeggen zich aangesproken te voelen door de gereformeerde traditie, hoewel die voorheen bekendstond als bekrompen en star. Men ontdekt dat de rijkdom van de Schrift in deze traditie tot zijn recht komt. Men is moe geworden van een religie waarin de mens met zijn eigen keus, met alles wat hij moet en doet, centraal is komen te staan.

De aanleiding van het Timeartikel was onder andere een boek van Collin Hansen met de titel ”Young, Restless, Reformed” (Jong, rusteloos en gereformeerd). Hansen schrijft voor het blad Christianity Today. Hij beschrijft zijn ontmoetingen met nieuwe calvinistische leiders om duidelijk te krijgen wat hun populariteit veroorzaakt. „Een groot aantal jonge mensen is opgegroeid in een cultuur van gebrokenheid, echtscheiding, drugs en seksuele verleiding. Ze hebben vrienden genoeg. Maar wie ze nodig hebben is God.”

Albert Mohler (die de leiding heeft van een belangrijk seminarie van de Zuidelijke Baptisten) stelt dat iemand die wil begrijpen wie God daadwerkelijk is, volgens Zijn Woord, onvermijdelijk uitkomt bij het traditionele calvinisme. Voor de Time-auteur is het nog maar de vraag of de nieuwe aandacht voor Calvijns erfgoed toch niet meer is dan een klassiek protestants, reactionair antwoord op de huidige crisis, of dat in deze moeilijke tijd meer christenen, die op zoek zijn naar zekerheid, hun wil zullen onderwerpen „aan de streng eisende God van de kindertijd van hun land.” Met deze laatste uitdrukking laat de auteur merken dat hij niet echt zit te wachten op een grotere invloed van het ‘nieuwe calvinisme’ op de Amerikaanse samenleving.

Koppigheid

Waar is Calvijn in dit alles? Hij zou inderdaad zijn hoofd schudden over de koppigheid van de karikaturen, niet zozeer die van hem gemaakt zijn, maar veel meer nog vanwege allerlei misvattingen over het buigen voor een soevereine God. Er is voor een mens immers niets wat meer zekerheid en rust geeft in het leven dan dat laatste. De hardnekkigheid van het verzet tegen Gods soevereiniteit moet van Godswege gebroken worden. Het is een wonder dat dat ook gebeurt waar het Woord van de levende God vat krijgt op mensen.

Het was overigens nog best lastig om een ”Calvin bobble head” te vinden in de campuswinkel van Calvin College. De meeste waren stuk. Op het eerste gezicht leken ze in orde, maar ze hadden bij nader inzien alle een gebroken nek! Maar misschien waren ze zo ook wel zo goed. Het is de hardnekkigheid van de mens die niet buigen wil voor God. De gebrokenheid voor God, die vast en onverzettelijk maakt in het leven uit Zijn Woord, dat is en blijft het geheim van het calvinisme, oud en nieuw, in Amerika, en waar ook maar in deze wereld.