MIDDELBURG - Om kerkgebouwen en kloosters voor de ondergang te behoeden, moeten kerken en overheden samen om de tafel, als het aan de organisatie van het Jaar van het Religieus Erfgoed (JRE) ligt. In het strategisch plan, dat woensdag tijdens de slotmanifestatie van het JRE in Middelburg werd gepresenteerd, krijgt minister Plasterk een regiefunctie toebedeeld. Dat hij ook financieel bijspringt, is dringend gewenst.
De openbaarmaking van het strategisch plan -een kunstig geïllustreerd boekwerk van 200 pagina’s- is een van de hoogtepunten van het afgelopen themajaar. Samen met de ontwikkeling van database Reliwiki stond het hoog op de agenda van de Stichting 2008 Jaar van het Religieus Erfgoed.
Doel van de ontplooide activiteiten is het behoud van religieus erfgoed. Ze geloven erin, de stichting en de auteur van het plan prof. dr. Nico Nelissen. De titel van het strategisch plan luidt niet voor niets ”Geloof in de toekomst”. „Het schetst een toekomst waarin veel religieuze gebouwen behouden kunnen blijven”, schrijft de stichting. Volgens de auteur kan dit plan „een revolutie” betekenen.
Het is hoe dan ook nodig om in de benen te komen. Cijfers in de publicatie bevestigen schattingen die al eerder dit jaar gedaan zijn: de komende jaren sluiten tussen de 1000 en 1200 protestantse en rooms-katholieke kerkgebouwen hun deuren. Dat komt neer op twee bedehuizen per week, een kwart tot een derde van het totale aantal.
Verschillende kerken en kloosters kregen in de afgelopen jaren een andere functie. Als hotel, supermarkt, sportschool of partycentrum. In het strategisch plan werpt de stichting behoedzaam de vraag op of dat allemaal op de goede manier is gebeurd, of het middel niet erger was dan de kwaal.
De stichting beveelt daarom aan te streven naar voortzetting van het bestaand religieus gebruik, niet naar „massale herbestemming.” Als dat een illusie is, kunnen betrokkenen overwegen om een gebouw tijdelijk „in de mottenballen te leggen.” Nieuwe stromingen zouden wel eens naar nieuwe gebouwen kunnen verlangen, redeneert de stichting, die dan ook aanraadt om de positie van religie in de samenleving op de voet te volgen.
Regeerakkoord
Voor veel noodlijdende kerken zal her- of nevenbestemming desondanks noodzakelijk zijn. Dan is het van belang om te streven naar „passende herbestemming en respectvolle aanpassing”, stelt het strategisch plan. Een nog op te richten nationaal fonds zou de functieverandering van religieuze gebouwen moeten financieren.
De makers van het plan spreken de regeringscoalitie aan op een passage in het regeerakkoord. Daarin staat dat de overheid daadwerkelijk zorg draagt voor behoud van religieus cultureel erfgoed. De stichting ziet die zorg voor religieus erfgoed graag vertaald in onder meer financiële steun. Het budget voor rijksmonumenten en de bestaande bijdragen voor de instandhouding van (al) het religieus erfgoed zijn niet toereikend. Voor dit laatste zouden het Rijk en de provincies en gemeenten samen 100 miljoen euro ter beschikking moeten stellen, aldus het plan.
Behalve geld is een „diepgaande investering in samenwerking” tussen onder meer de kerken en de verschillende overheden nodig, zo blijkt uit verschillende aanbevelingen. Het maatschappelijk belang van het erfgoed, zo vindt de stichting, vraagt om meer dan alleen een religieuze benadering.
Een gezamenlijke agenda is nodig, evenals een minister van OCW die de regie voert. Hij moet partijen bij elkaar brengen en voor elkaar zien te krijgen dat woorden worden omgezet in daden. Een stuurgroep religieus erfgoed kan hem adviseren. Verder bepleit de stichting continu inzicht in de omvang en aard van het religieus erfgoed middels bestaande datasystemen alsook inventarisatie van en depotruimte voor religieuze objecten.
