18-03-2009 09:23
| gewijzigd 18-03-2009 09:26
| Kerkredactie
ROTTERDAM – Calvijn, een intolerante dictator in Genève? De pot verwijt de ketel, klonk het dinsdagavond richting VVD-ideoloog dr. P. G. C. van Schie. Liberalen kunnen soms dictatoriale trekjes hebben, zo betoogden dr. B. J. Spruyt en mr. C. G. van der Staaij met betrekking tot het doordrijven van het homohuwelijk.
Tijdens een debatavond over de intolerante Calvijn, dinsdagavond in Rotterdam door 550 mensen bezocht, vonden de sprekers dat Calvijn recht gedaan moet worden in zijn tijd. „Wie vanuit hedendaagse opvattingen Calvijn beoordeelt, maakt zich schuldig aan anachronisme.”
Dr. Spruyt, publicist en verbonden aan de conservatieve Burke Stichting, typeerde Calvijn als de theoloog van de soevereiniteit van God. God is de soevereine, die over het gehele leven heerst en antithetisch op een verdorven en verloren schepping staat.
De theocratische ordening is dan de enige optie die overblijft. „Het gegeven dat God volgens Calvijn van ons vraagt om met gebruikmaking van het geweld van de staat een christelijke ordening van de samenleving af te dwingen, maakt het onmogelijk om Calvijn dit jaar te eren als een groot voorloper van de tolerantie.”
SGP-Tweede Kamerlid Van der Staaij zag bij Calvijn een goede voedingsbodem voor tolerantie, mede door erkenning van burgerlijke vrijheden en machtenscheiding. „Calvijn bepleitte geen oeverloze tolerantie. Wel was hij jurist en realist genoeg om wetgevers ruimte en flexibiliteit te bieden.”
De mozaïsche wetgeving was niet door God gegeven om automatisch te kopiëren naar alle tijden en plaatsen, maar de Tien Geboden zijn wel universeel. „De overheid is gebonden aan de beide tafels van de wet. Tolerantie voor alles wat daarmee lijnrecht in strijd is, is uit de boze. De soevereiniteit van God, de autoriteit van Gods Woord, de gerichtheid op Zijn eer – dat zijn de drie grondpijlers waarop Calvijns staatsleer rusten.”
Van der Staaij vroeg zich af hoe het staat met de hedendaagse tolerantie vóór Calvijn? „Welke ruimte is er voor calvinisten, die zich zorgen maken over een doorgeschoten tolerantie, waarin straffeloos Gods Naam gelasterd mag worden, het ongeboren leven bescherming mist, homohuwelijken normaal gevonden moeten worden, maar de deur dichtgaat voor gewetens-bezwaarde trouwambtenaren?”
Dr. Van Schie, directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD, stelde dat de intolerantie van de calvinistische politici van vandaag ligt in het logische verlengde van het optreden van hun grondlegger, Calvijn. Hij oefende in Genève een schrikbewind uit. Calvijns bijdrage aan vrijheid en democratie is een negatieve: hij behoort tot de vijanden van de liberale rechtsstaat. Dit geldt ook voor zijn volgelingen. „Calvinisten kapen de staat om hun particuliere moraal te maken tot een dwangbuis van publieke moraal.”
Drs. E. E. Wiegman-van Meppelen Scheppink, Tweede Kamerlid voor de ChristenUnie, stelde dat veel thema’s die Calvijn aansnijdt verrassend actueel zijn. Ze noemde Calvijns visie op de scheiding tussen kerk en staat, het onderscheid tussen de kerkelijke en burgerlijke macht, de bestrijding van willekeur en te grote machtsconcentraties en God als een soevereine God aan wie iedereen verantwoording schuldig is.
De discussie betrof meer huidige politieke onderwerpen dan Calvijn. Spruyt vroeg aan Van Schie: Als jij zo voor tolerantie bent, waarom ben je dan lid van een partij die argumenten, die gebaseerd zijn op geloof, uit het publieke domein wil verbannen? Van Schie: We tornen niet aan het recht om deze opvattingen in te brengen in het publieke debat, maar je mag de staat niet gebruiken om eigen particuliere opvattingen op te leggen.”
Het viel Van der Staaij op dat christelijke politici wordt verweten „sterke opvattingen van goed en kwaad” te hebben, maar liberalen hebben die ook, „alleen zij verstoppen ze als neutraal.” „Vroeger was tolerantie begrensd door algemene waarden van het christendom, waar toch ook de VVD uit is voortgekomen. Liberalen houden nu alleen de seculiere opvatting over goed en kwaad als norm over.”
Van der Staaij verzette zich tegen een anachronistisch Calvijn-beeld. „De stad van Calvijn was juist milder dan in andere steden. Genève was een toevluchtsoord voor vluchtelingen, terwijl in Frankrijk tienduizenden protestanten op de brandstapel kwamen.”
Is Spruyt niet kritischer tegenover Calvijn dan Van der Staaij? vroeg debatleider prof. dr. H. J. Selderhuis. Spruyt erkende: „Calvijn voerde een politiek tegen andersdenkenden die de SGP wezensvreemd is.” Ook het seculiere denken heeft dictatoriale trekjes, stelde Spruyt, verwijzend naar de paarse politiek om de laatste christelijke resten op te ruimen. „Ooit was een groot deel van bevolking tegen het homohuwelijk, nu is het een toetssteen voor democratie.”
Bekijk hier de uitzending van de volledige avond
