03-03-2009 23:17
| gewijzigd 04-03-2009 09:26
| Van onze verslaggever
NIJMEGEN – Protestanten herdenken dit jaar het vijfhonderdste geboortejaar van de kerkhervormer Calvijn. Dr. Antoine Bodar begrijpt niet dat ze daar een heel jaar over moeten doen. „Waarom hebben de calvinisten hier te lande, zo verdeeld in allerlei kerken en kerkjes, niet een jaar voor Christus uitgetrokken?”
De Radboud Universiteit in Nijmegen was dinsdagavond het decor van een debat tussen prof. dr. A. Bodar, prof. dr. A. Baars, mw. dr. M. Gosker en dr. E. P. Meijering over de „katholieke” Calvijn. Het was de eerste in een serie van vier nationale debatavonden, mede georganiseerd door deze krant.
„Calvijn was voluit katholiek”, stelt dr. Gosker, protestants predikant in Venlo. Ze schetst de reformator als een voorman van de oecumene in de zestiende eeuw. „Hij deed álles voor de eenheid van de kerk. Maar niet tegen elke prijs. Het ging Calvijn om Gods eer, de waarheid van het Evangelie en de eenheid van de kerk. Gehoorzaamheid aan de Schrift was voor hem essentieel.”
Volgens de remonstrantse theoloog dr. E. P. Meijering was Calvijn een reductionist. De kerkhervormer ging voorbij aan de „dikke boeken” van de middeleeuwse theologen en legde alle nadruk op de Schrift. „Hij was katholiek omdat hij de vroege kerk en het vroegchristelijke dogma een groot gezag toekende. Calvijn wilde binnen de lijnen van de christelijke kerk denken en spreken.”
Dr. Meijering roept calvinsten op uit hun isolement te treden. „Uw minderheidsvisie is de moeite waard. U zal er goed aan doen lid te worden van de Raad van Kerken. Dat zou leven in de brouwerij én substantie geven.”
Dr. Baars, hoogleraar aan de Theologische Universiteit Apeldoorn, wil eerst het woord „katholiek” definiëren. „Als we ervan uitgaan dat katholiek rooms-katholiek is, dan zijn we vanavond snel klaar. Calvijn definieert katholiek als de eenheid van de universele kerk en de universele waarheid die in de kerk is.”
Bodar: „Hoe je het ook wendt of keert, katholiek betekent gewoon katholiek, rooms-katholiek derhalve.”
Hij legde de vinger bij de verdeeldheid in protestantse kring („óf eigenlijk kringen”) en verweet calvinisten gebrek aan nederigheid. „Wij herdenken paus Adrianus VI slechts een week, hoewel er meer festiviteiten op stapel staan. Maar met Calvijn gaat een heel jaar heen. En om Luthers opstand tegen de moederkerk te vieren, is zelfs tien jaar uitgetrokken. Zouden de hervormers mensen niet van Christus afhouden? Kom op, protestanten, keer terug naar de ene kerk van Christus.”
Volgens prof. Baars is het niet juist te suggereren dat Calvijn een grote scheurmaker is geweest. „Dan doet u geen recht aan het feit dat Calvijn werkelijk onder de verscheurdheid heeft geleden en een bruggenbouwer is geweest. Ik geef toe dat de verscheurdheid in Nederland ons diep bedroeft. Maar ik heb er bezwaar tegen dat u zegt dat dit de schuld van Calvijn is. Natuurlijk, Calvijn was geen held. Als dat de opbrengt van het Calvijnjaar is, dan stop ik meteen.”
Bodar: „Ik ben ervan overtuigd dat Calvijn een medebroeder in Christus is. Maar wat ik gewoon niet begrijp, is dat als drie protestanten bij elkaar zitten, er een nieuw kerk ontstaat.”
Gosker: „De verdeeldheid van calvinisten is zonde tegen God. Daar heeft u een punt; het is de zwakte van het protestantisme. Ik schaam mij daar voor. Maar dat wil niet zeggen dat ik meteen terugkom.”
„Waarom niet?” reageert Bodar meteen. „Het gaat om het zoeken naar de ware kerk. Dus niet alleen de oecumene van het hart en elkaar broeders en zuster noemen. Het gaat er ook om de kerk als instituut te bevorderen, zodat ze geen oude vrijster wordt.”
Dan mogen er vragen worden gesteld. Ex-priester ds. H. J. Hegger wijst op Romeinen 3, waar staat dat „elk mens leugenachtig is.” „Paulus voegt er niet aan toe: behalve de paus, wanneer hij ex cathedra spreekt.”
„U moet niet overdrijven”, zegt Bodar. „Vanaf de negentiende eeuw is maar twee keer zo’n uitspraak gedaan: over Maria’s onbevlekte ontvangenis en haar ten-hemel-opneming. De paus blijft een zondig mens, maar hij bekleedt een bepaalde positie.”
De hervormde predikant dr. M. A. van den Berg benadrukt nog eens dat Calvijn geen scheurmaker was. Als er werkelijk iemand oog had voor de kerk, de bruid van Christus, dan was het Calvijn wel. „Probeer echt naar Calvijn te kijken”, adviseert hij. „Dan is hij veel katholieker dan u doet voorkomen.”
Bodar: „Dan vraag ik u: Zou Calvijn nú uit de kerk zijn gestapt?”
Ds. Van den Berg: „Calvijn is nooit uit de kerk gestapt.”
Baars: „We leven nu in een heel andere tijd. Calvijn had niet alleen bezwaar tegen het gezag van de paus, maar ook tegen de opvattingen van Rome over de kerk, de sacramenten en de rechtvaardiging van goddelozen. Hij zou nu dezelfde vragen stellen. Ze zijn volop actueel en moeten in het gesprek tussen protestanten en rooms-katholieken nog steeds aan de orde worden gesteld.”
Het debat, de eerste in een serie van vier, werd georganiseerd door het Instituut voor Reformatieonderzoek in samenwerking met het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad. Op 17 maart staat in Rotterdam 'de intolerante Calvijn' centraal, op 23 maart gaat het in Groningen om 'de stoere Calvijn' en op 31 maart in Enschede om 'de twijfelende Calvijn'.
Dinsdagavond vond ook de presentatie plaats van het lees- en luisterboek 'Calvijn en de Nederlanden', onder redactie van Karla Appeloo-Boersma en Herman J. Selderhuis. Speciaal aandachtsveld is het thema kerkmuziek en alles wat Calvijn daarvoor heeft betekend. Het boek heeft als bijlage een cd van het ensemble Camerata Trajectina onder de titel 'Calvijn in de Gouden Eeuw'.
'Calvijn en de Nederlanden' is te bestellen bij het Instituut voor Reformatieonderzoek in Apeldoorn: 055-5775700 of bestellen@tua.nl. Meer informatie: www.calvijn2009.nl.
Bekijk het volledige debat
