19-04-2007 09:34
| Prof. dr. H. J. Selderhuis
GENEVE - In het prachtig gelegen John Knox Center in Genève vond de afgelopen drie dagen een internationale bijeenkomst plaats vanwege het Calvijnjubileum in 2009. Zestig deelnemers, afkomstig uit de kerkelijke en de universitaire wereld van vijf continenten, bogen zich over de vraag hoe Calvijn het beste herdacht kan worden.
Het initiatief tot deze bijeenkomst ging uit van de WARC, de wereldfederatie van kerken van gereformeerde signatuur. Reden voor dit initiatief was, zo verklaarde Lucas Vischer, de president van deze federatie, dat de WARC graag zou zien dat er wegen gevonden worden om de betekenis van Calvijn voor donderdag aan de kerken duidelijk te maken.
In de academische wereld zijn nationale en internationale evenementen volop in voorbereiding, maar de vraag is of het niet minstens zo belangrijk is dat Calvijn weer bij de kerkmensen bekend wordt. Daarbij hoopt de WARC tevens dat de Calvijnfestiviteiten zullen bijdragen aan de versterking van de band tussen de verschillende kerken in de gereformeerde familie, maar ook dat Calvijns eigen oecumenische doelstellingen het gesprek met niet-gereformeerden bevordert.
Hoofdbestanddeel van de conferentie waren zes lezingen over verschillende aspecten van Calvijns theologie. Het ging daarbij vooral om de relevantie van Calvijns denken voor kerk en theologie van donderdag.
Prof. Emidio Campi, kerkhistoricus uit Zürich, wees op het feit dat Calvijn de kerk sterk als moeder van de gelovigen ziet. Deze moeder, door wie God Zijn kinderen verwekt, baart en voedt, is van groter belang dan gereformeerden vaak inzien.
Vanuit de context van de kerken in Zuid-Afrika werd aan de orde gesteld hoe met het kuyperiaanse calvinisme apartheid verdedigd werd, en met Calvijn zelf de apartheid bestreden werd. Afzonderlijke aandacht kreeg het thema ethiek; niet zozeer de persoonlijke ethiek, maar vooral de vragen rondom milieu, geweld en armoede. Allemaal thema’s waarover vanuit Calvijn meer gezegd kan worden dan menig gereformeerd mens vermoedt.
Landen
Boeiend onderdeel was het overzicht dat vanuit de verschillende landen en werelddelen werd gegeven. Dat kerken in West-Europa en in Noord-Amerika op het jubileumjaar zijn voorbereid, was al bekend. Maar dat ook in Mexico en China, in Noorwegen en in Zambia kerken al bezig zijn met het opzetten van tentoonstellingen en catechesemateriaal, met nieuwe vertalingen van Calvijns werken en wat er verder bij zo’n jubileum allemaal mogelijk is, was voor velen verheugend nieuws.
Hoewel er ook vanuit Nederland bericht werd van een reeks van activiteiten, valt het toch op dat er van kerkelijke zijde in Nederland niets te melden valt. De hoop is wel dat deze bijeenkomst daar iets aan gaat veranderen.
De verslagen uit de verschillende landen maakten ook iets duidelijk van de bijzondere situaties her en der. De vertegenwoordiger uit Libanon, prof. Sabra van de theologische universiteit in Beiroet, vertelde de deelnemers hoe moeilijk de positie van de Palestijnse gereformeerden is, omdat zij onder de christenen een minderheid zijn en omdat vele westerse christenen denken dat er in Libanon alleen moslims wonen.
Voor henzelf komt daar nog een andere moeite bij, namelijk de plaats van het Oude Testament, waaraan Calvijn zoals bekend veel aandacht geeft. Het Oude Testament wordt sterk met Israël verbonden, en dan zijn Palestijnse gereformeerden meteen verdacht als zij dit deel van de Bijbel zo hoog waarderen.
Echter, ook dichterbij zijn er specifieke problemen. Zo zijn er in Frankrijk, Calvijns vaderland, nauwelijks mensen te vinden die ooit ook maar zijn naam gehoord hebben, terwijl onder de gereformeerden (inclusief voorgangers) zijn werk nauwelijks gelezen wordt.
Mensbeeld
Het grootste probleem bij de Calvijnherdenking is dat er in veel landen een volstrekt negatief beeld van hem bestaat. Calvijns negatieve mensbeeld, een harde predestinatieleer en zijn kapitalistische wereldvisie zijn slechts enkele van de beschuldigingen die hij al eeuwenlang over zich heen krijgt. Opgemerkt werd dat het wat dit betreft verbazing wekt dat dit negatieve beeld inmiddels vooral bij de nazaten van Calvijn bestaat, terwijl er buiten deze kring juist een groeiende waardering voor de hervormer te bespeuren valt.
Even opmerkelijk is dat juist de stad Genève, waar Calvijn en de Reformatie in velerlei opzicht donderdag nog zo zichtbaar present zijn, in onmin met haar hervormer leeft.
Iemand die daarin op een unieke wijze verandering wil aanbrengen, is Isabelle Graeslè, directeur van het nieuwe Reformatiemuseum. De conferentie werd afgesloten met een bezoek aan dit frisse en voor jong en oud aantrekkelijke museum. Dat gebeurde op de dag nadat Graeslè in Straatsburg de Europese prijs voor het beste museum van 2006 in ontvangst had genomen. Dit was een extra signaal aan de deelnemers van de conferentie om zich met enthousiasme in te zetten voor activiteiten waarbij niet zozeer de persoon Calvijn, als wel de betekenis van zijn denken voor kerk en wereld weer onder de aandacht komt.
De conferentie werd woensdagavond afgesloten met een liturgische bijeenkomst in het Auditoire de Calvin, de plaats waar Calvijn zo veel met de Bijbel bezig is geweest.
