Vlierbes tegen vogelgriep

Een van de mogelijke alternatieven is Sambucol, een natuurlijk middel op basis van vlierbessen. De Israëlische virologe dr. Madeleine Mumcuoglu (spreek uit: Mumsjoegloe) onderzocht aan de universiteit van Zürich in Zwitserland de werkzaamheid van de zwarte vlierbes (Sambucus nigra) tegen het griepvirus. Vervolgens ontwikkelde ze een methode waardoor het actieve bestanddeel in een extract behouden blijft. Ze patenteerde haar vinding onder de naam Sambucol. Het plantaardige product is verkrijgbaar bij apotheek en drogist. Mumcuoglu: „Griekse artsen wisten 2500 jaar geleden al dat de vlierbes over antivirale eigenschappen beschikt.”

Laboratoriumonderzoek wijst uit dat vlierbessenextract niet alleen effectief is tegen het menselijke griepvirus, maar ook tegen de voor mensen schadelijke vogelgriepvariant H5N1. Een groep Britse wetenschappers, verbonden aan The Royal London School of Medicine, presenteerde afgelopen week in Londen de resultaten van dit onderzoek.

Virussen hebben, in tegenstelling tot bacteriën, een gastheercel nodig voor hun vermenigvuldiging. Het griepvirus infecteert de luchtwegen en zorgt daar voor de productie van duizenden nieuwe virusdeeltjes.

De ziekteverwekker dringt de gastheercel binnen via een eiwit op het oppervlak, hemagglutinine. Antivirin, zoals Mumcuoglu het actieve bestanddeel van de vlierbes noemt, bindt zich aan dit hemagglutinine en voorkomt hiermee dat het virus de cel in gaat. Verdere vermenigvuldiging en verspreiding van het griepvirus is dan onmogelijk.

Behandeling van geïnfecteerde cellen met Sambucol blokkeert het ontstaan van nieuwe virusdeeltjes volledig. In het laboratorium produceren onbehandelde cellen daarentegen miljoenen nieuwe ziektekiemen.

Voor de experimenten gebruikten de wetenschappers MDCK-cellen, het standaardtype voor virusonderzoek. Punt is wel dat deze oorspronkelijk afkomstig zijn van een hond. Aangezien de werking van antivirin gericht is op het virus, zal een proef met menselijke gekweekte cellen waarschijnlijk dezelfde uitkomst geven, maar dit is nog niet bewezen.

Met celkweek kan de werking van Sambucol maar heel beperkt in kaart worden gebracht. Daarom wil Mumcuoglu dit jaar beginnen met dierproeven. „We willen hiermee aantonen dat deze behandeling mensen met griep kan genezen.”

Kostbare uren
Het antivirale middel Tamiflu -met de werkzame stof oseltamivir- pakt het griepvirus op een ander punt aan dan Sambucol. Het medicijn blokkeert de werking van een tweede eiwit aan de buitenkant: neuraminidase. Tamiflu voorkomt hiermee niet alleen verspreiding van nieuw gemaakte virusdeeltjes naar omliggende cellen, maar ook besmetting van andere mensen.

Door de verschillende werking zou een combinatietherapie van Sambucol en Tamiflu wel eens heel effectief tegen griep kunnen zijn, denkt Mumcuoglu. In het verleden, toen de verkoop van Tamiflu niet van de grond wilde komen, zag fabrikant Roche hier wel wat in. „Inmiddels is de verkoop van het antivirale middel een goudmijn voor de firma. Van samenwerking horen we niets meer”, zegt Mumcuoglu.

Voor beide antivirale middelen geldt dat een kuur zo snel mogelijk na het optreden van de eerste ziekteverschijnselen moet beginnen. Patiënten krijgen dan vaak een rillerig gevoel, een zere keel, hoofdpijn en koorts. Daarbij kunnen ze last hebben van verkoudheid en hoesten. „Ieder uur dat verstrijkt, vermindert de effectiviteit van het medicijn. Na twee dagen heeft het zelfs helemaal geen zin meer om te behandelen”, zegt dr. Claude Hannoun, hoogleraar aan het Pasteur Instituut in Parijs en adviseur van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het feit dat Tamiflu alleen op recept verkrijgbaar is, ziet hij als een probleem. „Mensen moeten eerst naar een dokter, vervolgens kunnen ze de medicijnen ophalen bij de apotheek. En dat terwijl ieder uur telt.”

Griepprik
Sambucol heeft niet alleen zijn uitwerking op het virus; het stimuleert ook het afweersysteem, zodat de patiënt ziektekiemen effectiever kan bestrijden. Eerder onderzoek laat zien dat mensen die het extract slikken vier dagen korter grieperig zijn dan mensen die een nepmiddel krijgen. In het eerste geval voelde ruim 90 procent van de veertig patiënten zich na twee dagen weer helemaal gezond, terwijl dat in de laatste groep zes dagen duurde. Hannoun: „Mensen hoeven dus helemaal niet een week ziek te zijn.” Dit soort proeven is ook uitgevoerd met Tamiflu. In dit geval verkortte de medicatie de ziekteperiode met tweeënhalve dag.

Momenteel is registratie van het middel van belang voor Mumcuoglu. „Sambucol wordt wereldwijd gezien als voedingssupplement. Op basis van ons onderzoek willen we het als medicijn registreren. De Europese aanvraag is bijna rond. In Canada heeft het al de status van natuurlijk geneesmiddel.”