Onzekerheid moeder helpt huilend kind niet bij afscheid

Uw dochter heeft moeite om u los te laten. Het kan een soort angst voor verlating zijn, ook wel scheidingsangst genoemd. Scheidingsangst is een angst om te worden gescheiden van mensen aan wie het kind gehecht is, meestal de ouders. Er wordt van een stoornis gesproken als die angst overdreven sterk is.

Bang om verlaten te worden is normaal voor kinderen tussen de acht maanden en de drie jaar. Alle kinderen maken een periode door waarin ze nog niet doorhebben dat iets wat ze niet zien wel blijft bestaan - met name alsmoeder weg is en ze haar niet meer zien.

Voor het ontstaan van scheidingsangst zijn verschillende oorzaken aan te wijzen. Dat het ene kind wel scheidingsangst heeft en het andere niet, komt door een samenspel van aangeboren eigenschappen van het kind en de omstandigheden waarin het kind opgroeit. Een stressvolle situatie, zoals onenigheid thuis, ingrijpende gebeurtenissen -denk aan een opname in een ziekenhuis-, een verhuizing, echtscheiding van de ouders, een sterfgeval in de naaste omgeving, een nieuwe school, onbekende situaties of op visite gaan, kunnen aanleiding zijn voor het ontstaan van scheidingsangst.

Onzeker reageren
Ook speelt de opvoeding een belangrijke rol. Ouders die zelf gespannen en onzeker reageren op het gedrag van hun kind, versterken vaak het onzekere en angstige gevoel bij hun zoon of dochter. Een angstige, onzekere moeder zal bij haar kind eerder angst wekken. Daardoor ontwikkelt het kind een nog grotere behoefte aan veiligheid, het klampt zich nog meer aan moeder vast.

De ouder straalt zo geen geruststellende houding uit waaraan het kind zich kan optrekken. Het kan ook zijn dat kinderen afscheid nemen in verband brengen met iets vervelends. In ieder geval is het zo dat gedrag tot stand komt door interactie tussen het kind en de opvoeder.

Belangrijk zijn de fundamentele ervaringen die het kind in het leven heeft opgedaan, zoals vertrouwen, geborgenheid en welbevinden. Een veilige hechting dus. Is er geen veilige hechting, dan bestaat de kans dat het kind een overmatige afhankelijkheid gaat vertonen en minder zelfvertrouwen heeft.

Voor onveilige hechting blijken echtelijke conflicten nogal eens verantwoordelijk te zijn. Een goede intimiteit tussen de ouders is dan ook zeer belangrijk. Het gaat om het basisgevoel van veiligheid. Is dit basisgevoel aanwezig, dan durft het kind de omgeving aan zonder dat het last heeft van angst en onzekerheid.

In het geschetste geval is het mogelijk dat het meisje dit gedrag heeft aangeleerd: altijd huilen als de moeder weggaat, zonder dat er echt sprake is van angst.

Geen twijfel
Hoe kunnen ouders hier het beste mee omgaan? Afscheid nemen is een proces dat kan worden geoefend.

Ouders moeten zich daarbij niet laten afschrikken door het huilen en het zich vastklampen van hun kind. Zij dienen dan niet van standpunt te veranderen, niet hun eventuele twijfel aan het afscheid te tonen of de mogelijkheid te suggereren dat zij zich gaan bedenken.

Ouders dienen consequent te zijn. Als een moeder bij school zegt dat zij nu weggaat en om twaalf uur terugkomt, hoeft zij dat niet steeds te herhalen. Zij moet er dan wel voor zorgen dat ze om twaalf uur weer op school is, zodat het kind ervaart dat zijn moeder betrouwbaar is.

Opvoeders moeten duidelijk en resoluut zijn. Ze dienen nooit zomaar van hun kind weg te lopen. Het is beter bewust afscheid te nemen, het kind te vertellen waar het naartoe gaat en wat het daar kan verwachten.

Ouders hoeven niet diep op alles in te gaan. Wanneer zij op deze wijze met het afscheid bezig zijn, bouwen zij ook aan het zelfvertrouwen van het kind. Dat leert uit ervaring dat als mama en papa zeggen dat ze terugkomen, ze dit ook doen.

Veiligheid
Opvoeders dienen voldoende veiligheid, duidelijkheid en betrouwbaarheid te bieden. Gewenst gedrag, naar school gaan en niet huilen kunnen zij versterken door hun kind complimentjes of eventueel een beloning te geven.

Belangrijk is ook dat ouders voldoende aandacht schenken aan positieve zaken, dingen die leuk zijn en goed gaan. Ook moeten zij proberen ervoor te zorgen dat zij zelf rustig blijven en er niet steeds van uitgaan dat hun kind wel weer zal gaan huilen.

Hun houding en reactie zijn van invloed op het gedrag van het kind. Het is mogelijk dat een kind zijn huilerige gedrag door de reactie van de moeder in stand houdt. Want op deze wijze krijgt het iedere keer aandacht.

Angst vermindert wanneer ouders zo veel mogelijk zorgen voor regelmaat, voorspelbaarheid en structuur in hun leven en dat van hun kind.

;i:Meer opvoedingsvragen? Mail eigenwijzer@refdag.nl of schrijf naar RD, t.a.v. opvoedingsredactie, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.

Drs. Keus is oud-docente pedagogiek aan hogeschool Driestar educatief, echtgenote en moeder van drie volwassen kinderen.

Tips rond scheidingsangst
Maak duidelijke afspraken, wees daarin consequent en betrouwbaar.

Stimuleer uw kind, bemoedig het en geef complimentjes.

Beloon uw kind als het niet huilt bij het afscheid nemen.

Straal rust, zekerheid en daadkracht uit in de omgang met uw kind.

Negeer gedrag zoals huilen en vastklampen en leid het kind af. Richt de aandacht op iets anders.

Blijf niet staan als u afscheid hebt genomen, maar loop direct weg.

Zorg dat uw kind zich veilig en beschermd weet.

Wees natuurlijk en echt in de omgang met uw kind.

Sta open voor alles wat uw kind meemaakt.