Eerst wil ik ingaan op de opmerking dat vuurwerk onzin is. Hoe moeten we als christen aankijken tegen vuurwerk? Is het geoorloofd of niet?
Rond festiviteiten wordt het samenzijn soms opgeluisterd met vuurwerk. Vrijwel iedereen is dan onder de indruk van prachtige lichteffecten. Mooi! Dat geldt ook voor het spektakel bij bijvoorbeeld de opening van een buffet, waarbij de vonken van het koudvuur er afspatten. Prachtig. Voor siervuurwerk komen we ons bed uit.
Knalvuurwerk is een ander verhaal. Er zijn ouders -lees vaders- die het geweldig vinden om te knallen. Veel christenouders zien dat geknal echter als onnodige, hinderlijke herrie. Het lijkt wel oorlog met al dat geschiet. Ze kunnen het in hun geweten niet verantwoorden om mee te doen. Het is God verzoeken. Ook vanwege de heidense oorsprong -de boze geesten met oudejaar wegjagen- nemen ze afstand van vuurwerk. Hoe minder vuurwerk, des te beter.
Dan is er de financiële kant: is het verantwoord omgaan met je geld als je het simpelweg in één avondje verknalt? Natuurlijk, het zijn maar een paar tientjes. Maar al die beetjes maken samen de circa 100 miljoen euro die vorig jaar in Nederland aan vuurwerk werd uitgegeven. Is dat ethisch verantwoord?
Erg vervuilend
Daarbij komt dat al dat vuurwerk erg vervuilend is. Heel het jaar door zijn veel Nederlanders -gelukkig!- milieubewust bezig. Om vervolgens in één klap een enorme hoeveelheid zware metalen de lucht in te schieten. Hoe valt dat met elkaar te rijmen?
Naast de herrie, de geldverspilling en de milieuvervuiling is er nog een punt dat aandacht verdient. Het maakt uit onder welke omstandigheden vuurwerk wordt afgestoken. Ouders kunnen zich zorgen maken over wat er gebeurt in groepen jongeren.
Helaas is oudejaarsnacht steeds meer een nacht geworden waarin bij jongeren alle remmen losgaan. Doorgeslagen drankgebruik, provocaties van het gezag en vernielingen zijn het resultaat. Jongens willen stoer doen en gaan steeds verder in hun experimenteergedrag.
Voor christenouders hoeft de keuze om wel of geen vuurwerk aan te schaffen niet zo moeilijk te zijn. Op grond van het bovenstaande zullen gewetensvolle ouders afzien van (veel) geld besteden aan vuurwerk.
Voor volwassenen is zo’n beslissing gemakkelijker dan voor jongeren. Jongeren voelen de trekkracht om mee te doen met de groep waar ze bij (willen) horen. Ze willen zich bewijzen met het afsteken van vuurwerk. In deze leeftijdsfase hebben veel jongeren de waardering van leeftijdsgenoten nodig om zich goed te voelen. Hoe meer decibellen, hoe beter.
Het vraagt persoonlijke kracht om tegen de stroom in te gaan. Om in de oudejaarsnacht niet met een grote zak knallers de straat op te gaan. Op zijn minst is daarvoor nodig dat jongeren ervan doordrongen zijn dat geld uitgeven aan vuurwerk niet waardevrij is.
Sarina Brons-van der Wekken is psychologe en moeder van drie kinderen.
Gewetensvorming begint al vroeg
Het is belangrijk om al in de vroege kinderjaren een mening over vuurwerk door te geven. Juist op jonge leeftijd begint de gewetensvorming. Enkele aandachtspunten.
Benoem hoeveel geld aan vuurwerk wordt verspild. Wat heb je ervoor? Hoeveel monden kun je voeden met 100 miljoen euro? Honderd miljoen euro! En hoeveel Bijbels zou je ervoor kunnen verspreiden in landen waar honger is naar het Woord?
Meet de sporen die vuurwerk nalaat breed uit. Rommel op straat waarvoor niemand zich verantwoordelijk voelt. Vervuiling in de atmosfeer. Vernielingen. Verwondingen. Branden. Asociaal gedrag van jongelui.
Benoem hoe belangrijk het is dat je eigen keuzes maakt waarvoor je zelf verantwoordelijk bent. Begin daarmee voordat kinderen de kracht van groepsdwang zelf ondervinden. Benadruk dat het sterker is om ”nee” te zeggen dan maar mee te drijven met de rest. Moedig hen aan om niet mee te lopen met de massa.
Neem jongeren serieus. Ook thuis. Een simpel verbod op het aanschaffen van vuurwerk is denk ik onverstandig. Alleen al omdat het niet zo zwart-wit ligt. Wij vinden siervuurwerk toch ook mooi? Waarom willen we sterretjes nog wel, maar grote potten waaruit prachtige kleuren tevoorschijn komen niet? Waarom geen geknal? Is dat echt iets principieels? Ontegenzeggelijk is er een grijs gebied. Daarover moet het gesprek gaan.
Laat een kind vertellen waarom hij graag vuurwerk wil, wat er mooi of leuk aan is. Zoek daarna samen naar wat toelaatbaar is. Breng de bewustwording op gang. „Jij wilt voor 25 euro besteden. Oké. Dat is een behoorlijk bedrag. Maar waarom geef je geen 50 euro uit? Het is toch leuk om lekker veel te hebben?” Dan kan het kind met argumenten op tafel komen: het heeft maar beperkte financiën. „Dus als je veel had, zou je alles uitgeven aan vuurwerk?”
Als het kind het niet al zelf te berde brengt, kun je zelf de vraag stellen: „Als je zo veel de lucht inschiet terwijl er ook mensen verhongeren, zou je dan niet ook een deel van je geld aan een goed doel besteden?”
Hierover kun je concrete afspraken maken. Het idee om evenveel geld te besteden aan vuurwerk als aan een goed doel is een aardige vondst. Het is concreet en praktisch. Al moeten ouders ervoor oppassen dat deze norm niet gaat functioneren als het afkopen van een schuldgevoel. De maat voor giften ligt immers niet in de hoeveelheid geld die aan vuurwerk wordt besteed, maar in de tienden van de inkomsten.
Verbieden werkt vaak averechts. Bovendien ben je dan vaak het contact met het kind kwijt.
Benoem de bezwaren die je zelf hebt. Een eerlijk en open gesprek zegt jongeren zeker iets. Ook al zouden ze zelf anders kiezen. Daar zijn ze per slot van rekening jong voor. Laat merken dat je de gevaren onderkent van de groepsdruk. Vraag hoe het kind denkt te voorkomen dat het dingen doet die het in zijn eentje niet zou doen. Laat merken dat je zo veel van hem houdt, dat je hem dingen niet zomaar kunt toestaan.
Stel ten slotte grenzen overeenkomstig je eigen geweten. Zolang kinderen aan je zorgen zijn toevertrouwd, draag je verantwoordelijkheid tegenover God over je beslissingen ten opzichte van hen.
Meer opvoedingsvragen? Mail eigenwijzer@refdag.nl, of schrijf naar RD, t.a.v. opvoedingsredactie, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.
