Normaal gesproken bekijkt een maag-, darm- en leverarts met een endoscoop het slijmvlies van slokdarm, maag, dunne darm of dikke darm. Daarmee krijgt hij een globale indruk van de gezondheid van het weefsel. Hij kan echter niet op celniveau vaststellen of kleine afwijkingen (poliepen) goed- of kwaadaardig zijn.
Om dat te bepalen, neemt hij hapjes (biopten) uit de maag- of darmwand en stuurt die naar het laboratorium voor nader onderzoek. De patholoog-anatoom kan dan door kleuring van het weefsel zien of dit ontstoken is en of verdachte cellen zich ook daadwerkelijk ontwikkelen tot kankercellen. Zo’n microscopisch onderzoek duurt vijf dagen tot een week en al die tijd moet de patiënt wachten op de uitslag.
Twee technieken
Met de nieuwe endomicroscoop kan de arts echter al tijdens het inwendig onderzoek vaststellen of de darm ontstoken is en of er tumorcellen aanwezig zijn. „Dit apparaat combineert de twee technieken, namelijk die van de endoscoop en van de microscoop”, aldus prof. dr. Ad Masclee, hoofd van de maag-, darm- en levergroep van het azM.
„Met de endoscoop bekijken we het slijmvlies met een vergroting van zes tot tien keer. De microscoop vergroot tot duizend keer. Dat maakt het mogelijk om afzonderlijke cellen te zien en te onderzoeken op kwaadaardigheid.”
De maag-, darm- en leverarts verwacht met het nieuwe apparaat veel minder biopten te hoeven nemen dan nu het geval is. „Gemiddeld nemen we per onderzoek zo’n vijf tot tien stukjes weefsel weg.” De endomicroscoop zou dat kunnen terugbrengen tot een à twee stukjes. „Met een contrastvloeistof die op het slijmvlies van de darm wordt gespoten, maken we tijdens het onderzoek gebieden zichtbaar waar cellen zich ongewoon ontwikkelen. Dat vergemakkelijkt de selectie van delen die we verder willen onderzoeken. Daaruit nemen we dan gericht weefsel weg.”
De kleuring met contrastvloeistof maakt het bovendien mogelijk om heel kleine groepjes afwijkende cellen op te sporen. „Die kunnen we met de huidige methode gemakkelijk missen. De endomicroscoop maakt het dus niet alleen mogelijk om meer in detail te kijken, maar ook om kleinere afwijkingen op te sporen.”
Risico
Vooral mensen met een grotere kans op darmkanker zullen baat hebben bij de nieuwe aanpak, verwacht Masclee. Patiënten met veel poliepen in de darm en personen met darmtumoren in de familie hebben een verhoogd risico op darmkanker. Maar ook mensen met een chronische darmontsteking, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Na tien tot twintig jaar bestaat de kans dat een chronische ontsteking ontaardt in kanker.
„Normaal gesproken krijgen patiënten met een verhoogd risico elke drie tot zes jaar een controle-endoscopie”, zegt Masclee. Met de nieuwe techniek verwacht hij een betere inschatting te kunnen maken van het risico dat iemand kanker zal ontwikkelen. „Sommigen zullen daardoor vaker voor onderzoek moeten komen, maar anderen juist minder frequent.”
Omdat het beeld van het slijmvlies op celniveau nogal verschilt van de meer globale structuur die de maag-, darm- en leverarts normaal gesproken bij een endoscopie ziet, zal er in eerste instantie een patholoog-anatoom aanwezig zijn bij de onderzoeken met de nieuwe endomicroscoop. „Die is vertrouwd met het microscopische beeld en daardoor kan hij ons leren de afzonderlijke cellen van de darmwand goed te beoordelen.”
