Dansen op een breuklijn

Kan de San-Andreasbreuk steden verzwelgen? Die vraag staat in koeienletters op een bord in het recreatiegebied in Point Reyes, aan de kust van Californië. Het Amerikaanse meisje dat op schoolreis is en nu het bord leest, komt er niet helemaal uit. Langdurig laat ze de vraag op zich inwerken. Dan wenkt ze de juf. „Er staat nee, maar klopt dat ook?” wil ze weten.

Jaarlijks wordt Point Reyes bezocht door vele honderden bezoekers uit alle delen van Amerika. Bezoekers uit de streek houden van het park vanwege de rust en de prachtige wandelroutes. Voor de niet uit Californië afkomstige belangstellenden is er een andere reden om het park eens aan te doen. Vraag aan een lokale VVV waar je een aardbevingsroute kunt wandelen of ga het na in een toeristische gids. De antwoorden zijn steeds eensluidend: Dat kan in Californië, in het park van Point Reyes.

Wie de laatste woonkern langs de route naar het park is gepasseerd, moet zich een lange rit getroosten langs beboste kronkelweggetjes, voordat de oprijlaan naar het grote park begint. Wel passeert de reiziger op zijn route een piepkleine, bouwvallige boetiekshop; een winkeltje met een verhaal. Precies op die plek bevond zich in 1906 het epicentrum van de San-Andreasbeving, een klap met een kracht van 7,7 op de schaal van Richter.

Een overzicht van het aantal slachtoffers of een herdenkingsmaquette is in het park niet te vinden. Voor het ontbreken van beide bestaat een goede verklaring: het aantal slachtoffers is niet exact bekend en op een ingrijpende reconstructie van wat zich in 1906 heeft afgespeeld zitten maar weinig Amerikanen te wachten.

Luchtiger
Daarom hielden de ambtenaren die het Point Reyes-park inrichtten het liever wat luchtiger: een kioskje voor de geijkte ansichtkaarten, een kleine bookshop voor pak ’m beet twee à drie naslagwerken en een overzichtstentoonstelling over de vraag: Welke dieren leven er in dit gebied?

Blauwe piketpaaltjes markeren de breuklijn tussen twee tektonische platen: de Noord-Amerikaanse en de Pacifische. Beide vormen als het ware een bodem, de een van de oceaan, de andere van Noordwest-Amerika. Decennialang schoof de Pacifische plaat op in de richting van de Noord-Amerikaanse, gemiddeld met zo’n 4 centimeter paar jaar. De blauwe paaltjes laten zien waar de aardkorst openscheurde toen de spanning tussen beide platen zich in 1906 in een grote klap ontlaadde: in een landbouwgebied waar de koeien grazen en roggehalmen heen en weer wuiven in de wind.

Voor de bezoekers is de breuklijn vooral een bron van vermaak. Hier staat u met het linkerbeen op de ene en met het rechter- op de andere plaat, meldt een informatiebord. Lachende toeristen laten zich fotograferen, met de benen wijd gespreid.

Een ander informatiebord verhaalt hoe een boer in 1906 de lokale media bij de neus nam. De boer, kort na de aardbeving geconfronteerd met een dode koe, zag zijn kans schoon, duwde het kadaver in de door de beving ontstane breuk en bedekte het met wat aarde. „Dit dier is levend verzwolgen”, liet hij de primeurjagers van de pers weten. Nog dezelfde dag stond het in de krant.

Miljoenen dollars
Na een bezoek aan het park lijkt de conclusie snel getrokken: in lessen uit het verleden zijn Amerikanen niet geïnteresseerd. Maar volgens Jeff Lusk, chef van het federale coördinatie- en onderzoekscentrum voor rampenbestrijding in Californië, is dat iets te kort door de bocht. Jaarlijks heeft zijn organisatie enkele miljoenen dollars te vergeven aan burgers en overheden die zich gesteund door de staat willen wapenen tegen aardbevingen. Uit het aantal aanvragen dat maandelijks binnenstroomt, leidt Lusk af dat het onderwerp de mensen bezighoudt.

Praktische tips kan hij bij de bevolking goed kwijt, laat de chef verder weten. Hij verwijst naar een lezing die hij ooit hield voor een lokale ondernemersvereniging. „Ik benadrukte dat je in dit gebied altijd voorzorgsmaatregelen moet treffen. Een van de aanwezigen, een bloemenverkoopster nam dat ter harte. Haar kiosk werd op moederdag getroffen door een aardbeving. Vervelender kan het niet. Toch leed de verkoop er niet onder. In een winkel van een vriendin had ze een flinke reservevoorraad ondergebracht.”

De schoolkinderen die het Point Reyes-park bezoeken, kijken hun ogen uit. „Ze komen van buiten Californië; voor de meesten van hen is dit nieuw”, zegt hun juf. Turend op het informatiebord spoort ze haar klas aan zich te verdiepen in de anekdote van de boer en de koe. Een van haar leerlingen rukt geestdriftig aan de paal onder het bord. Opgewonden danst hij er omheen. „Kijk juf, ik maak een aardbeving.”