Hoogvliegers

Nederland staat aan de vooravond van de grootste militaire wapenaankoop in de geschiedenis. De Luchtmacht overweegt de aanschaf van 85 toestellen voor 5,7 miljard euro. De huidige vloot F-16’s nadert het eind van zijn levensduur en moet worden vervangen. Defensie presenteert -volgens planning- volgende week maandag de meest geschikte opvolger.

De eisen zijn hoog. Niet zonder reden. Nederland wil zo nodig in het hoogste geweldsspectrum een rol van betekenis kunnen vervullen. Daarbij staat de veiligheid van de vlieger hoog in het vaandel. Een piloot die bij risicovolle operaties zijn leven in de waagschaal stelt, moet kunnen beschikken over het beste materieel.

Een nieuw Nederlands gevechtsvliegtuig moet minimaal geschikt zijn voor zes verschillende oorlogsscenario’s: het binnendringen van vijandelijk luchtruim, het vernietigen van vijandelijke luchtafweer, het uitschakelen van vijandelijke jagers, het verlenen van luchtsteun aan grondtroepen, het onderscheppen van verdachte vliegtuigen en het uitvoeren van verkenningsvluchten.

Nederland kan in principe kiezen uit verschillende jachtvliegtuigen: de Europese Rafale, Gripen, Eurofighter en de Amerikaanse JSF, F/A-18 Super Hornet en de F-16 Advanced. Bij een kandidatenvergelijking in 2002 kwam de JSF als beste uit de bus.

De PvdA eist in het regeerakkoord (februari 2007) echter een nieuwe beoordeling van alle kandidaten, voordat er één bestelling de deur uit zou gaan. De fabrikanten van Rafale en Eurofighter bedankten echter voor de eer. De eisen van Defensie zijn volgens hen toegeschreven op de JSF. De Zweden gooien vervolgens echter hun Gripen ”Next Generation” in de strijd. Daarmee zijn nu officieel drie kandidaten in de race: de JSF, de Gripen NG en de F-16 Advanced.

De Amerikaanse vliegtuigfabrikant Lockheed Martin dingt mee met een compleet nieuw toestel, het Zweedse Saab met een doorontwikkeling van een bestaand model. Zowel de JSF als de Gripen NG scoort hoog. Beide toestellen maken op papier een serieuze kans, waarbij de Gripen een lichtere uitvoering van de F-16 lijkt.

Een vergelijking van de cijfers liegt er niet om. De JSF is zwaarder en duurder. Ook de prestaties in snelheid, vliegbereik en kosten per vlieguur vallen uit in het voordeel van de Zweed. Kille cijfers vertellen echter slechts de helft van de waarheid.

De twee toestellen zijn gebaseerd op totaal verschillende concepten. De JSF beschikt, in tegenstelling tot de Gripen NG, over Stealtheigenschappen. Door zijn vormgeving én door het onderhuids meenemen van bommen en raketten is het toestel slecht zichtbaar op vijandelijke lucht- en grondradar. Daar hangt nu eenmaal een fors prijskaartje aan.

Ook schaalgrootte vormt een belangrijk verschil. De Amerikanen verwachten op termijn 3000 tot 4000 toestellen te bouwen, de markt voor de Gripen NG blijft beperkt tot pakweg 200 stuks. Gebruikers van een jager uit een grote vloot kunnen straks kostbare software-updates samen dragen. Verder spelen de kosten voor nieuwe bewapening en een rol. Niet alle bommen en raketten van de huidige F-16 passen in de JSF-romp. Ook vraagt dit grotere toestel om aanpassingen aan hangars en werkplaatsen. De extra kosten daarvan zijn onduidelijk.

Bij de uiteindelijke keus spelen verder politieke, economische en emotionele factoren een grote rol. Ook internationale ontwikkelingen kunnen bepalend zijn. Het voorstel van de Noorse regering om voor de JSF te kiezen -en niet voor de Saab van de buren- vergroot de kansen van de Amerikanen in Den Haag aanzienlijk.

Toch blijft de strijd door deze ongrijpbare factoren tot het laatste moment spannend.

Dit is het eerste deel in een tweeluik over de opvolging van de F-16. Zaterdag in Accent deel twee.