16-03-2007 11:44
| gewijzigd 16-03-2007 11:45
| Van onze correspondent
Tökes, de bekende bisschop van het kerkdistrict Oradea in Roemenië, wil als onafhankelijk kandidaat meedoen aan de verkiezingen van het Europese Parlement, in juni 2009. De commotie in de Hongaarse Gereformeerde Kerk van Roemenië is ontstaan omdat Tökes, daarbij gesteund door zijn ambtsbroeder Papp uit het kerkdistrict Cluj, kerkleden oproept bij de Europese verkiezingen op hemzelf te stemmen.
Voor dit doel zijn brieven verstuurd aan Hongaarse gereformeerde gemeenten, met daarin het dringende advies op Tökes te stemmen. In een rondschrijven van 16 februari ging bisschop Geza Papp zelfs zo ver dat hij stelde dat „het een opdracht van Godswege is om op Tökes te gaan stemmen.” Tökes zelf ziet zich als spreekbuis van de gehele Hongaarse minderheid; dus niet alleen van de gereformeerde kerkleden.
In Transsylvanië, het gedeelte van Roemenië waar de grote Hongaarse minderheid woont, veroorzaakt de oproep grote verontrusting. Tegenstanders van deze politieke actie zien het appel van de beide bisschoppen als misbruik van de kerkelijke macht. Prof. Bela Visky, hoogleraar ethiek aan de theologische faculteit Babes-Bolyai, heeft zich opgeworpen als woordvoerder van de protestactie.
Op 28 februari verscheen een artikel van zijn hand in de Hongaarstalige krant Szabadsag. In een andere Hongaarse krant, Kronika, verscheen enkele dagen erna een tweede artikel. In beide stukken stelt prof. Visky dat de kerk weliswaar een profetische taak heeft met betrekking tot de samenleving, maar dat in dit geval de kerk ondergeschikt wordt gemaakt aan de politieke ambities van een persoon. Volgens prof. Visky zijn de geloofwaardigheid van de kerk en die van het ambt in het geding.
Prof. Visky’s protest krijgt ondersteuning van de zijde van veel predikanten uit alle denominaties van de Hongaarse Gereformeerde Kerk, die een brede volkskerk is. Ook alle hoogleraren van de Hongaarse Gereformeerde Theologische Universiteit in Cluj hebben hun instemming met prof. Visky betuigd.
Op een website voor Hongaarse gereformeerde predikanten in Transsylvanië (www.rorlesz. uv.ro) heeft prof. Visky enkele artikelen gepubliceerd, waarin hij vanuit gereformeerd theologisch perspectief standpunten uiteenzet over kerk en politiek.
In zijn artikelen betoogt hij, met een beroep op Calvijns Institutie, dat kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders die hun geloofwaardigheid hebben verloren, dienen te worden afgezet.
Prof. Visky wijst op de inconsequenties bij bisschop Tökes zelf, die bij zijn aantreden in 1989 als bisschop zei „dat het raadzaam is dat een bisschop slechts een eenmalige ambtstermijn van vier jaar moet hebben om daarna vervangen te worden.”
In de krant ”Szabadsag” zal morgen opnieuw een artikel over dit onderwerp verschijnen. „Twee punten zullen centraal staan”, deelt de hoogleraar desgevraagd alvast mee. „De eerste is de stelling dat het erg ongelukkig is dat een voormalige strijder voor de revolutie nu zelf een dictator is geworden. En ten tweede doe ik daarin een oproep aan alle gereformeerden in Transsylvanië om een standpunt in te nemen: óf deze stelling is waar en ze moeten die onderschrijven, óf ze is niet waar en dan dient die te worden verworpen.”
Woordvoerders van andere kerken, zoals van de Hongaarse Lutherse Kerk en de Rooms Katholieke Kerk, ondersteunen de politieke acties van Tökes en Papp evenmin. Zij zeggen er weliswaar geen moeite mee te hebben dat kerkleiders politieke verantwoordelijkheid nemen, maar onderstrepen dat individuele kerkleden vrij horen te zijn welke politieke partij zij steunen.
Al langer rumoer
Hoewel de spanningen rond bisschop Tökes momenteel hoog oplopen, is er al lange tijd rumoer rond zijn persoon.
Direct na de revolutie van 1989, waarbij dictator Ceausescu en zijn vrouw Elena werden terechtgesteld, begon Tökes, populair vanwege zijn grote rol in de omwenteling, zich met de politiek in te laten. Om voor de rechten van de Hongaarse minderheid in Roemenië op te komen, werd de UDMR (Uniunea Democrata Maghiaria din Romania) opgericht. Vanwege de gesloten compromissen van de UDMR, enkele malen zelfs coalitiepartij in de Roemeense regering, begon bisschop Tökes de partij openlijk te bekritiseren.
In 2002 werd erelid Tökes openlijk uit de UDMR gezet. Als antwoord daarop richtte deze een andere Hongaarse partij op, de MPSz (Magyar Polgari Szövetseg). Deze partij onderhoudt sterke banden met de rechtse Fidesz partij. Tijdens de afgelopen verkiezingen wist deze partij van Tökes echter weinig stemmen te behalen. De overgrote meerderheid van de Hongaren bleef de UDMR steunen.
Nu Roemenië op 1 januari van dit jaar lid van de Europese Unie is geworden, zijn er 35 zetels voor dit land beschikbaar in het Europees Parlement. Verwacht wordt dat er van dit aantal drie gaan naar vertegenwoordigers van de Hongaarse minderheid. In november waren er besprekingen tussen Bela Marko, leider van de UDMR, en Tökes om tot een gezamenlijke lijst te komen.
Gezamenlijke lijst
De samenwerking liep echter stuk omdat er gesteggel kwam over de vraag wie de lijstrekker zou worden van de nieuw te vormen lijst voor het Europees Parlement. Bovendien vindt Marko dat Tökes te radicale opvattingen heeft over autonomie van Transsylvanië. Bisschop Tökes’ inzet van de afgelopen jaren om Transsylvanië opnieuw bij Hongarije gevoegd te krijgen, leverde veel spanningen op tussen Roemenen en Hongaren. Nu een gezamenlijke lijst niet mogelijk blijkt, gaat Tökes als onafhankelijke kandidaat voor het Europese Parlement verder.
De zogenoemde Hongaarse kwestie in Roemenië is al zo oud als het verdrag van Trianon van 1920. Dit verdrag, gesloten tussen de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog en de overgebleven rompstaat Hongarije, bepaalde onder meer dat Hongarije grote delen van het land, waaronder Transsylvanië, moest afstaan aan Roemenië. De etnische Hongaren in Transsylvanië hechten sterk aan hun Hongaarse identiteit en zijn in het algemeen nationalistisch ingesteld.
