Jaloersheid onder broers en zussen is niets nieuws. Vrijwel ieder gezin met twee of meer kinderen heeft er af en toe mee te maken.
Afgunst is ontevredenheid over het eigen leven. Jaloersheid zorgt voor innerlijke onrust en belet een evenwichtige ontwikkeling. Het is goed om de mogelijke oorzaken van dit gedrag te onderzoeken.
Het gedrag van deze jongen -ik noem hem Tim- heeft alles te maken met innerlijke onrust. Onzekerheid en angst beheersen deels zijn leven. Hij wil alles onder controle hebben en hij komt ook erg dominant over.
Zijn angst kan ontstaan doordat hij zich bedreigd voelt. Mogelijk kreeg hij door de komst van zijn broertje het gevoel dat hij is onttroond. Tim was drie jaar lang enig kind. Toen zijn broertje werd geboren, veranderde zijn positie. Tim kan dit als bedreigend ervaren. Nu probeert hij zijn positie te behouden.
Toen Tims broertje werd geboren, zat hij als driejarige mogelijk in de koppigheidsperiode. Die wordt gekenmerkt door dwars zijn en ”nee” zeggen. Het kan ook zijn dat bij Tim de gedachte heeft postgevat dat zijn ouders een ’nieuw’ kindje hebben gekregen omdat hij niet lief was. Wanneer ouders dan ook nog zouden hebben gezegd: „Jij bent niet lief, jouw broertje wel”, bevestigen zij die gedachte.
Mogelijk deed Tim met de geboorte van zijn broertje negatieve ervaringen op. Zo kan er een voedingsbodem zijn ontstaan voor jaloersheid. Zijn broertje staat tussen zijn ouders en hem in.
Opvoedingsstijl
De opvoedingsstijl speelt bij jaloersheid uiteraard een belangrijke rol. Houden de ouders voldoende rekening met de al aanwezige kinderen? Op welke manier worden zij betrokken bij hun ’nieuwe’ broertje of zusje?
Om hun kinderen te helpen, dienen ouders te zoeken naar mogelijke oorzaken van het storende gedrag van de oudere kinderen en wat die daarmee willen bereiken.
Daarbij dienen ouders zich bewust te zijn van het effect van hun eigen gedrag op hun kind(eren). Zo heeft elk kind aandacht nodig. Wanneer dat alleen aandacht krijgt als het schreeuwt, blijft het kind schreeuwen om aandacht te krijgen.
Zo kan het ook bij Tim werken. Het is belangrijk hem positieve aandacht te geven, zijn gedrag te belonen zonder dat hij erom vraagt. Zo is het goed als ouders hem prijzen, hem een knuffel geven, hem over de bol aaien en zeggen dat ze van hem houden. „Want ben jij al groot dat jij naar school gaat en je broertje nog niet.”
Tims ouders kunnen zijn afgunst bestrijden door zijn gevoel van positieve eigenwaarde te ontwikkelen en te versterken. Dat kan met name door het bemoedigen van positief gedrag. Zijn eigen ik wordt daardoor sterker. Hoe meer Tim wordt overtuigd van zijn eigenwaarde, des te minder zal hij jaloers zijn op zijn broertje.
Niet vergelijken
Om jaloersheid te vermijden, is nodig dat ouders (hun) kinderen niet met elkaar vergelijken. Vergelijking is de wortel van alle minderwaardigheidsgevoelens. Menig kind zet zijn eigenschappen en prestaties af tegen die van zijn leeftijdsgenoten en is erg gevoelig voor mislukkingen in het gezin.
Laat geen concurrentie-ideeën ontstaan. Als Anna een terloopse opmerking van haar ouders over haar zus hoort, „ik denk dat Ida knapper wordt dan Anna”, kan haar zelfvertrouwen een stevige deuk oplopen. Vergelijkingen zijn uit den boze. Ieder kind moet weten dat het in de ogen van zijn ouders dezelfde waarde heeft als zijn broers en zussen.
De ouders gaven in hun vraagstelling aan dat ze probéren het gedrag van Tim een beetje te negeren. Als dit proberen op onzeker handelen wijst, werkt dat bij hem niet positief uit. Tim heeft duidelijkheid nodig.
Ook geven de ouders aan bepaalde vragen niet meer te beantwoorden. Op zich kan dat juist zijn, maar zij dienen dit wel duidelijk tegen Tim te zeggen. Zij moeten dit ook consequent benoemen. Goed omschreven beperkingen geven een gevoel van veiligheid en zekerheid.
Extra aandacht
Af en toe geven Tim ouders hem extra aandacht. Zij doen dat als zijn broertje ’s middags slaapt. Opvallend! Krijgt hij ook extra aandacht als zijn broertje erbij is?
Het is belangrijk in de opvoeding consequent te zijn. Daardoor leert Tim begrijpen dat zijn ouders thuis regels hebben. Zo is er bij het drinken altijd een koekje of snoepje. Het is goed om Tim te vertellen dat dit vroeger, toen hij klein was, precies hetzelfde gebeurde. Tim mag over dat onderwerp geen vragen meer stellen. Ook daarin dienen de ouders consequent te zijn.
Kinderen leren zo dat ouders rechtvaardig zijn, dat zij niet voortrekken en dat de ouderlijke liefde eerlijk wordt verdeeld.
Afgunst in een gezin wordt erger wanneer er geen redelijk ’rechtssysteem’ is - denk aan Jakob, die alleen zijn zoon Jozef een mooie rok gaf.
Het is goed om kinderen op een liefdevolle manier redelijke grenzen bij te brengen. Grenzen bieden zekerheid en veiligheid. Ouders dienen duidelijk te maken dat elke leeftijd voorrechten maar ook verplichtingen meebrengt, en dat zij daarin eerlijk handelen. Voor geen enkel kind is het gemakkelijk daar zomaar op te vertrouwen. Kinderen moeten door ondervinding leren dat zij hun eerlijk handelende ouders zeker kunnen vertrouwen.
Drs. Keus is oud-docente pedagogiek aan hogeschool Driestar educatief, echtgenote en moeder van drie volwassen kinderen.
Tips
-Versterk de eigenwaarde van het kind door bemoedigingen, complimenten en beloningen.
-Wees duidelijk consequent en zelfverzekerd in de omgang met kinderen.
-Stel grenzen aan het gedrag van het kind. Word niet boos, maar heb de moed om nee te zeggen.
-Vergelijk kinderen nooit met elkaar.
-Laat het kind horen en voelen dat de ouders van hem houden.
-Geef het jaloerse kind positieve aandacht. Heb samen plezier. Leid het af van dat waarop het jaloers is.
-Leer motieven van het jaloerse kind kennen om zo probleemgedrag te herkennen.
-Laat kinderen samenspelen zodat ze een gemeenschappelijk doel hebben, elkaar nodig hebben en geen concurrentie ervaren.
