Fransen blijven de helden

Het is inderdaad uitzonderlijk dat een beroemd museum als het Metropolitan Museum of Art -in de volksmond de ”Met”- zo veel van zijn topstukken tegelijk uitleent. Veel van de kunstwerken heeft het museum nog nooit uitgeleend. De enige reden dat de Neue Nationalgalerie de kans krijgt deze werken tijdelijk in huis te halen, is het feit dat de Met zijn afdeling negentiende eeuw wil verbouwen. Het is de bedoeling dat er negen extra zalen gebouwd worden. In deze zalen wil men naast de Franse kunst uit de negentiende eeuw recente aankopen laten zien. Dit zijn vooral werken van andere Europese kunstenaars, die tegelijk met de Franse grootheden werkten. Het doel is dat het museum een overzicht van de hele Europese kunst uit de negentiende eeuw laat zien.

De Franse kunst maakt in de negentiende eeuw grote veranderingen door die tot in het buitenland de kunst beïnvloeden. De kunstenaars gaan op een andere manier naar de werkelijkheid kijken en zoeken nieuwe mogelijkheden om de wereld om zich heen te schilderen. Door het uitproberen van een andere manier van schilderen en kijken, openen ze onder andere de weg naar de abstracte kunst. Hierom is de Franse kunst belangrijk voor de verdere ontwikkeling van de kunstgeschiedenis.

Uit de felle reacties die de kunstenaars krijgen op hun werk, blijkt ook wel dat ze anders schilderen dan hun voorgangers. Vooral in Frankrijk ontstaan conflicten tussen de bestaande kunstopleidingen en de jonge kunstenaars. Sommige schilders mogen hun werken niet meer tentoonstellen op belangrijke tentoonstellingen. Uiteindelijk organiseren ze hun eigen exposities.

Een van de belangrijkste redenen waarom ze niet toegelaten worden heeft met het waarheidsgetrouwe karakter van de kunstwerken te maken. Voor mensen die schilderijen gewend zijn waarop bijvoorbeeld alleen maar vrouwen afgebeeld worden met ideale lichamen en met een weelde aan sieraden, is de nieuwe kunst schokkend. Zo denken ze dat de schilder Edgar Degas (1834-1917) een vrouwenhater is omdat hij vrouwen schildert terwijl ze hun voetzool bekijken of zich aan het wassen zijn. Hij schildert ze niet in deze vreemde houdingen omdat hij ze voor gek wil zetten, maar omdat hij ze waarheidsgetrouw wil afbeelden.

Manet en Monet
Ook een kunstenaar als Édouard Manet (1832-1883) wil de werkelijkheid niet meer ’vervalst’ schilderen. Een bekend schilderij dat op de tentoonstelling te zien is, toont de familie Monet in hun tuin. Dat schilderij maakt Manet in een periode dat hij veel met de beroemde kunstenaar Claude Monet (1840-1926) optrekt. In 1874 schildert hij Monet terwijl hij met zijn vrouw en zoontje in de tuin is. Ze poseren niet met hun mooiste kleren aan, maar mevrouw Monet zit gewoon in het gras en haar zoontje hangt lui tegen haar aan. Meneer Monet loopt met de gieter en de kippen om zich heen bij de bloemen.

Kunstenaars als Manet en Monet komen uit de burgerij en hebben het heel wat beter dan de vele arme boeren in Frankrijk. Deze welvaart is terug te vinden in hun werk, bijvoorbeeld op het schilderij ”In de boot” uit 1874. De bekende schrijvers Hugh Honour en John Fleming schrijven over zulke taferelen: „Er spreekt een opvatting van geluk uit die in wezen typisch burgerlijk is. (…) Hun wereld is een zonnige, vriendelijke, gezellige wereld waarin iedereen over een uitstekende gezondheid beschikt en tijdens een altijd durend zomerweekeinde van het buitenleven geniet.”

In het algemeen worden deze schilderijen bij een breed publiek gewaardeerd. Dit geldt ook voor de bezitloze boeren die Jean-François Millet (1814-1875) in donkere aardkleuren schildert. Nu hebben veel mensen het idee dat ze naar een nostalgisch tafereel kijken. Toch gaat het bij deze kunstwerken in wezen om andere vragen. Millet probeert de werkelijkheid vast te leggen zoals het is. Voor hem zijn deze moedeloze boeren geen nostalgisch onderwerp, maar eerder een aanklacht tegen de misstanden in de maatschappij. Op zijn beurt houdt Monet zich niet bezig met het schilderen van vrolijke plaatjes, maar met de grote invloed van het zonlicht dat overal in de natuur te vinden is. Dat is het licht dat zijn schilderijen vult.

Druk bezocht
Men verwacht dat de indrukwekkende Monet, Millet en nog 42 andere kunstenaars zeker een half miljoen bezoekers zullen trekken. Dat heeft zeker ook nadelen. Door de drukte moet men bij veel schilderijen wachten voordat het van dichtbij te bekijken is. En op een afstand van meer dan 2 meter naar de schilderijen kijken is eenvoudigweg niet mogelijk vanwege de mensen die er voor staan. Dat is bij de schilderijen van meesters als Monet en Georges Seurat (1859-1891) wel nodig. Zij maakten hun schilderijen vanuit het idee dat het pas op een afstand goed tot zijn recht zou komen. In dit opzicht schiet de tentoonstelling haar doel voorbij.

Anderzijds zijn de kunstwerken die nu in Berlijn te zien zijn van groot belang en dus de moeite van een bezoek waard. Het gaat om werken die tot op de dag van vandaag een onwankelbare positie lijken te hebben. De wetenschap geeft deze kunst een enorme status in de ontwikkeling van de kunst en het brede publiek omarmt zowel de sombere, nostalgische als de vrolijke en sympathieke schilderijen. In deze tentoonstelling wordt het bestaande beeld bevestigd. Het zijn de Fransen die de kunst van de negentiende eeuw bepaald hebben en die een grote impuls gaven aan de moderne kunst. En het zijn schilderijen en beelden die bijna iedereen wel in huiskamer zou willen hebben. De Fransen blijven de helden!

voetnoot (u17(”Die schönsten Franzosen kommen aus New York” is tot en met 7 oktober 2007 te zien in de Neue Nationalgalerie te Berlijn. Meer informatie: www.metinberlin.org.

De gelijknamige Duitstalige catalogus is in de boekhandel te verkrijgen voor € 39,90 (gebonden editie), ISBN 978 3 89479 381 4. In het museum is de niet-gebonden editie te koop voor € 29,00, ISBN 978 3 88609 584 1.

kader (u66,1,0(kop cursief (u10,2,18(Berlijn per trein

plattekst (u15,1,0(Omdat het nauwelijks haalbaar is om vanuit Nederland in één dag naar Berlijn heen en weer te reizen, zullen bezoekers van de tentoonstelling ”Die schönsten Franzosen kommen aus New York” in de praktijk meer dagen in deze stad verblijven. Daarom biedt de Nederlandse Spoorwegen diverse reis- en overnachtingsmogelijkheden aan. Een van de arrangementen is ”Kunst bewonderen in Berlijn”. Het is een vierdaags arrangement waarbij een tweedeklas retour en drie overnachtingen inclusief ontbijt zijn inbegrepen. Er is de keuze uit verschillende hotels. Voor bezoekers van de tentoonstelling is het aantrekkelijk dat ze een vipkaart krijgen die toegang biedt tot de tentoonstelling. Hierdoor kan men via een aparte ingang naar binnen en hoeft men niet lang in de rij te staan. Mensen met een vipkaart krijgen bovendien een audiotour mee.

Meer reis- en hotelinformatie is te vinden op de website www.nstravel.nl onder de kop ”Aanbiedingen”. Via de site kan ook geboekt worden. Wie voor een ander arrangement kiest, kan een vipkaart bestellen op www.metinberlin.org. Daar is het aanbod echter beperkt. Ten slotte biedt de website van het Berlijnse bureau voor toerisme veel informatie: www.berlin-tourist-information.de.

bijschrift (u18,1,0(”Tuin in Sainte Adresse”, door Calude Monet, 1867.