In 1970 begint de Joodse apotheker en viroloog dr. Madeleine Mumcuoglu, in die tijd werkzaam bij het Louis Pasteur instituut in Parijs, met vlierbes te experimenteren. Ze ontdekt welke stof het meest werkzaam is tegen virussen en noemt deze antivirin.
Later emigreert Mumcuoglu naar Israël, waar zij in het Hadassahziekenhuis in Jeruzalem gedurende tien jaar haar onderzoek naar de vlierbes voortzet in samenwerking met de afdeling virologie van de Hebrew University School of Medicine.
Ze ontwikkelt een methode om antivirin in het vlierbesextract te behouden en patenteert deze vinding. Dat resulteert in 1992 in een voedingssupplement met de naam Sambucol.
In de winter van 1992-1993 test zij het plantaardige extract na toestemming van de Israëlische gezondheidsautoriteiten bij kibboetsniks met griep. Mumcuoglu kan de volgende resultaten noteren: bij 20 procent van de patiënten zijn de koorts, de spierpijn en de hoest na 24 uur afgenomen. Op de tweede dag voelt 73 procent zich beter en op de derde dag 93 procent. In de onbehandelde groep voelt 16 procent zich na twee dagen beter, de overigen doen er een week over om weer op te knappen.
Enkele jaren later volgt een Noorse studie waarbij behandelaar noch patiënt weet wie het vlierbesextract dan wel een nepdrank krijgt. De resultaten zijn opnieuw positief: in de Sambucolgroep verdwijnen de griepsymptomen gemiddeld vier dagen sneller dan in de groep die het nepmiddel kreeg.
Mumcuoglu start vervolgens een eigen farmaceutisch bedrijf, Razei Bar. Onlangs is dit verkocht aan de firma PharmaCare-Europe/Australië. Daarmee verplaatste de fabricage van Sambucol zich van Israël naar Frankrijk.
Afweersysteem
Israëlisch onderzoek van het laboratorium voor tumorimmunologie van het Hadassahziekenhuis toont in 2002 aan dat Sambucol meetbaar invloed heeft op cytokinen, boodschapperstoffen van het menselijke afweersysteem die ontstekingsreacties stimuleren of remmen. Zo blijkt het vlierbesextract te leiden tot een sterke stijging van de productie van vijf verschillende cytokinen: interleukine 1 bèta, de interleukines 6 en 8, de tumornecrosisfactor (TNF-alfa) en interleukine 10. De eerste vier stimuleren een ontstekingsreactie, de laatste remt dat proces juist af.
Daarnaast heeft Sambucol effect op het griepvirus zelf. Het bestanddeel antivirin bindt aan een van de oppervlakte-eiwitten van het virus, het zogeheten hemagglutinine. Daardoor kan de ziekteverwekker lichaamscellen niet meer binnendringen en kan hij zich ook niet in het lichaam vermenigvuldigen.
Werkt Sambucol in op het oppervlakte-eiwit hemagglutinine, de virusremmer Tamiflu bindt zich aan een tweede oppervlakte-eiwit van het griepvirus, neuraminidase. Tamiflu remt hiermee niet alleen de verspreiding van nieuw gemaakte virusdeeltjes naar omliggende cellen, maar verkleint ook het besmettingsrisico voor anderen.
Mumcuoglu laat begin 2006 in Londen tijdens een persconferentie dan ook weten dat de combinatie van Sambucol met Tamiflu wel eens heel effectief zou kunnen zijn.
Tijdens die bijeenkomst worden resultaten gepresenteerd van een Britse laboratoriumstudie waaruit blijkt dat het vlierbesextraxt in een celkweek niet alleen werkzaam is tegen influenzavirussen van het type A en B, maar ook tegen het agressieve vogelgriepvirus H5N1 dat in Zuidoost-Azië al heel wat sterfgevallen heeft veroorzaakt.
„Gezien de gevonden effectiviteit tegen griepvirussen van het type A ligt het voor de hand dat Sambucol ook werkzaam is tegen het Mexicaanse griepvirus, influenza A H1N1”, stelt apotheker Philip Kielman. Hij is werkzaam bij TS Products in Harderwijk, het bedrijf dat Sambucol in Nederland distribueert.
Bewijs daarvoor ontbreekt echter vooralsnog. Onderzoek naar de effectiviteit van het vlierbesextract tegen het Mexicaanse griepvirus is weliswaar gaande, maar resultaten zijn er nog niet. De uitkomsten van deze studie zijn volgens Kielman ook niet op korte termijn te verwachten. „Helaas, want Sambucol is nu een voedingssupplement. We mogen er op de bijsluiter daarom alleen over vermelden dat het middel het afweersysteem ondersteunt. Als het eenmaal is geregistreerd, mag je de claim eraan hangen dat Sambucol antivirale activiteit heeft.”
Ondanks het ontbrekende bewijs weten mensen het middel toch te vinden, merkt Kielman. „Onze omzet ligt heel wat hoger dan normaal.”
De uitkomsten van de onderzoeken met Sambucol die tot nu toe zijn gedaan, zijn veelbelovend, maar ze zijn alleen in het lab gedaan, terwijl het aantal deelnemende patiënten in klinische studies klein was. Dat betekent dat verder onderzoek nodig is bij grotere aantallen patiënten om de gevonden positieve effecten te bevestigen.
Een ander punt betreft de veiligheid van Sambucol. Het extract stimuleert de aanmaak van verschillende cytokinen. Bekend is dat in ernstige gevallen bij griep een zogeheten cytokinenstorm kan opsteken: een overproductie door het immuunsysteem van deze ontstekingsregulatoren in combinatie met andere mechanismen die tot ernstige en soms dodelijke complicaties kan leiden, zoals bloeddrukdaling, interne bloedingen en orgaanfalen.
Theoretisch zou Sambucol dit risico kunnen vergroten. Op de website van de fabrikant gaat deze hierop in. Het bedrijf wijst er in een vragenrubriek op dat er geen bewijs in de literatuur voorhanden is dat kruidenbehandelingen, waaronder het gebruik van vlierbessenextract, gelinkt zijn aan een cytokinenstorm of deze kunnen veroorzaken. (www.sambucol.com/Q-and-A-version2.doc)
Varianten
Er zijn diverse varianten van Sambucol verkrijgbaar, waaronder zuig- en bruistabletten en een vloeibaar extract. „De vloeibare vorm, Sambucol Original, is met name bedoeld ter voorkoming en behandeling van griep. Daarmee hebben we ook de studies uitgevoerd”, aldus Kielman. De andere varianten bevatten lagere concentraties vlierbessenextract en zijn vooral vervaardigd met het oog op het verhogen van de weerstand. Er zitten daarom andere ingrediënten in, waaronder vitamine C, zink en Echinacea purpurea (extract van de rode zonnehoed).
Een fles Original bevat 120 milliliter, de maximale dagdosis bij griep is vier keer per dag 10 milliliter voor volwassenen. Dat is voldoende voor drie griepdagen. Voor kinderen jonger dan 12 jaar is de maximale dosering drie keer 5 milliliter.
Sambucol is volgens de apotheker een gestandaardiseerd product, in tegenstelling tot bijvoorbeeld vlierbessenthee of andere vlierbessen-extracten. Het is ook het enige product waarmee wetenschappelijk onderzoek is verricht.
Sambucol wordt in Nederland gedistribueerd door TS Products in Harderwijk en is op bestelling leverbaar via drogist, apotheek en (met korting) via internet-apotheek derooderoos.nl (lidmaatschap Nederlandse Patiënten Vereniging of Moermanvereniging noodzakelijk). De bestelling kan enige dagen op zich laten wachten, dus het is van belang het middel in huis te hebben voordat de griep zich aandient.
www.sambucol.com
Symptomen Mexicaanse griep
Mexicaanse griep verschilt qua ziekteverschijnselen niet veel van de gewone wintergriep. Wel is het virus in staat dieper de luchtwegen binnen te dringen dan de gebruikelijke griepvirussen. Dat vergroot het risico van complicaties.
De symptomen van griep zijn:
-rillerigheid
-plotselinge hoge koorts
-hoesten en niezen
-keelpijn, spierpijn
-uitgeput gevoel.
-een deel van de patiënten met Mexicaanse griep heeft ook last van misselijkheid, braken en diarree.
Binnen een paar uur voelt iemand zich echt ziek. De symptomen houden zeker vijf dagen aan.
De tijd tussen besmetting en het ontstaan van de ziekteverschijnselen, de zogeheten incubatietijd, is bij Mexicaanse griep één tot zeven dagen.
Direct arts bellen
Als de eerste ziekteverschijnselen zich openbaren, is het belangrijk dat patiënten uit risicogroepen (60-plussers; chronisch zieken, zoals hart- en vaatpatiënten, diabeten, astmapatiënten, mensen met een verminderde weerstand; kinderen tot en met vier jaar en zwangeren) direct contact opnemen met hun huisarts. Hij kan dan zo nodig de virusremmer Tamiflu voorschrijven.
Dit middel werkt alleen wanneer de kuur binnen 48 uur na het ontstaan van de griep wordt gestart en het remt de vermenigvuldiging van het virus en daarmee ook het risico op besmetting van andere personen. Tamiflu wordt alleen nog voorgeschreven voor mensen die de griep hebben én tot de risicogroep behoren. Iemand krijgt ook tamiflu als hij/zij niet tot een risicogroep behoort, maar wel ernstig ziek wordt.
Een arts dient direct te worden geraadpleegd wanneer hoge koorts bij kinderen langer aanhoudt dan vier tot vijf dagen, bij snelle, moeilijke/pijnlijke ademhaling, blauwe huidskleur, verlaagd bewustzijn of stuipen, verwardheid, vochttekort door veel braken, verergering van de ziektesituatie (hogere koorts en meer hoesten, meer opgeven van slijm uit de longen) na een aanvankelijke verbetering.
Dezelfde aandachtspunten gelden voor volwassenen. Daarbij komt nog een ademtekort of pijn/druk op de borst wat kan duiden op hartproblemen. Ook dan dient direct medische hulp te worden ingeroepen.
Bij jonge kinderen, volwassenen en kinderen met een chronische aandoening, ouderen en zwangere vrouwen is extra oplettendheid geboden vanwege een verhoogd risico op complicaties. Vraag daarover zo nodig informatie bij de behandelend arts, een specialist of een patiëntenvereniging.
Vanaf de tweede week van november is in Nederland een vaccinatiecampagne tegen Mexicaanse griep van start gegaan. Er worden twee vaccins gebruikt: Pandemrix en Focetria. Voor vaccinatie komen dezelfde doelgroepen in aanmerking als bij de seizoensgriep. Daarnaast adviseert de Gezondheidsraad ook jonge kinderen in de leeftijd van zes maanden tot vier jaar te vaccineren plus zwangeren vanaf de vierde maand.
www.grieppandemie.nl
Typen griepvirussen
De officiële naam van het virus dat de Mexicaanse griep veroorzaakt, is nieuwe influenza A (H1N1). Deze naam zegt iets over de verpakking van het virus.
De eiwitten op het oppervlak, hemagglutinine (H) en neuraminidase (N), kunnen vrij gemakkelijk veranderen. Daardoor kunnen griepvirussen steeds opnieuw mensen infecteren.
De griepvirussen die jaarlijks de ronde doen en die de gebruikelijke wintergriep veroorzaken, behoren tot het type H1N1 en H3N2. Het Mexicaanse griepvirus verschilt van de gewone menselijke H1N1-variant doordat het erfelijk materiaal een mix bevat van varkens-, vogel- en menselijk griepvirus. Vogels en varkens vormen een belangrijk reservoir waarin influenza A zich kan vermengen.
De vorige eeuw kende drie influenza A-pandemieën. In 1918 werd de wereld getroffen door de Spaanse griep, die naar schatting 50 miljoen mensen het leven kostte; de meesten waren tussen de 20 en de 45 jaar oud. De Spaanse griep van 1918 was ook van het type H1N1, maar was veel agressiever dan het huidige Mexicaanse virus. In 1957 waarde de Aziatische griep (H2N2) rond. Daaraan overleden 2 miljoen mensen. In 1968 brak de Hongkonggriep uit (type H3N2). Er stierven aan deze griep wereldwijd zo’n 1 miljoen –veelal oudere– mensen.
